صفوف این گروه به رهبری آن رسید)، کتاب «واعظان، نه قاضیان» را در اواخر دهه 1960 (1969) به عنوان پاسخی به این ایدئولوژی گسترده و همچنان تأثیرگذار منتشر کرد، اما این ایدئولوژی در درون اخوان المسلمین و سایر گروههای سیاسی و مبارز اسلامی، حتی در میان کسانی که میانهرو یا متفاوت از اندیشه سید قطب تلقی میشوند، به حاشیه رانده شده و عملاً ناشناخته مانده است
۱. در ایتدا با مفهوم امنیت آغاز میکنیم و در ادامه به اینموضوع ورود میکنیم؛ زمانی که برای تبیین مفهوم «امنیت ملی» به نظریهپردازان کلاسیک بورژوازی و تئوریسینهای حفظ وضع موجود (مانند مورگنتا و مرشایمر) پناه میبریم، آیا مرزهای میان دفاع از جان و زیستِ تودهها با دفاع از ساختارهای حاکمیت طبقاتی مخدوش نمیشود؟
به عبارتی دیگر، سیاست اسرائیل تقویت جریانهای اپوزیسیون ایرانی و در عین حال حفظ اختلاف و رقابت میان آنهاست. یعنی تقویت هر جریان سیاسی به اندازه و استعداد خودش، که با فروپاشی جمهوری اسلامی، یک نظام نیرومند و توانا شکل نگیرد.
اینجاست که برنامهریزی سازگارپذیر با برنامه ثابت تفاوت پیدا میکند. یک برنامه ثابت میگوید در پنج سال آینده چه کاری انجام خواهد شد. برنامه سازگارپذیر علاوه بر آن توضیح میدهد بر چه فرضهایی استوار است، کدام نشانهها اعتبار آن فرضها را زیر سؤال میبرند، در چه نقطهای باید بازنگری شود و چه گزینه جایگزینی آماده است. برای نمونه، اگر سیاستی بر دسترسی مستمر به یک مسیر صادراتی، عرضهکننده فناوری یا منبع درآمد تکیه دارد، باید از ابتدا چهار جزء همراه آن باشد: نخست، فهرست فرضهای حیاتی؛ دوم، شاخصهای هشدار زودهنگام؛ سوم، آستانه رسمی بازنگری؛ و چهارم، گزینهای که پیش از رسیدن بحران آماده اجرا شده باشد. اگر این چهار جزء وجود نداشته باشند، سندی که نام برنامه دارد ممکن است در واقع چیزی بیش از یک پیشبینی خوشبینانه نباشد
در این میان، اسرائیل متغیری کلیدی است؛ نه به عنوان تعیینکننده مطلق، بلکه بازیگری که محاسباتش با توافقی که توان اقتصادی و بازسازی ایران را تسهیل کند، ناهمخوان است. از این رو، تلآویو تمام توان خود را برای حفظ حداکثر فشار و جلوگیری از توافق به کار خواهد بست.
از این رو، ابو بدیوی نسبت به نگاه خطی به رابطه کرکی و خمینی هشدار میدهد. از نظر او، تغییر اساسی در گذار اقتدار از یک کارکرد فقهی محدود به نظریهای جامع درباره حاکمیت سیاسی در اندیشه خمینی نهفته است؛ نظریهای که سپس به شکل اقتدار مطلقی متبلور شد که فقیه را در مرکز دولت و حوزه عمومی قرار میدهد.
شریعتی… از اصلاح دینی تا بسیج تشیع
دیوید بلاکلی با ارائه خوانشی انتقادی از اثر مارتین رز ادعا میکند که رز تز خود را بر این فرض بنا کرده است که کسانی که در خاورمیانه زندگی میکنند، STEM (علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات) را به گونهای مطالعه میکنند که ذهنیتی مستعدتر برای افراطگرایی خشونتآمیز ایجاد میکند؛ در حالی که مطالعه علوم اجتماعی، سپری فکری در برابر این افراطگرایی فراهم میآورد.
ولادیمیر پوتین نیز پیش از حمله به اوکراین گرفتار محاسبهای مشابه شد. او ظاهراً انتظار داشت دولت اوکراین با عبور نیروهای روسیه از مرز از هم فروبپاشد یا با رسیدن نیروهای مهاجم به کییف، بتوان آن را با نیروهایی نزدیک به روسیه جایگزین کرد. اما این امید واهی نشان داد که مسکو شدت احساسات ملی و اراده مقاومت در جامعه اوکراین را بهدرستی ارزیابی نکرده بود. وقتی مشخص میشود که خوشبینیهای پیش از جنگ با واقعیت فاصله زیادی داشتهاند و درگیری قرار است به جنگی طولانی و دشوار تبدیل شود، مرحله تازهای از مشکلات آغاز میشود. در چنین شرایطی، حتی اگر منطقیترین تصمیم، پذیرش بخشی از خسارت و خروج از جنگ باشد، رهبران معمولاً بهسادگی نمیتوانند خود را از چنین باتلاق پرهزینهای بیرون بکشند.
ترس از خدشهدار شدن اعتبار
من دیگربار میخواهم بر نقش ویرانگر استبداد در ایجاد وضعیت کنونی تأکید کنم. بیگمان استبداد یکی از اصلیترین عواملی است که میتواند یک جامعه بحرانزده را به ورطه گرایشهای نیهیلیستی بکشاند. در این باره در مقاله «کوتا، میراث استبداد و خطر نیهیلیسم» مفصلاً مطالبی را بیان کرده بودیم. چهبسا اگر نبود سایه سیاه استبداد، هرگز چنین بنبستی در برابر مسائل اجتماعی و تمدنی ایران پدید نمیآید و تغییرات بهطور تدریجی و مداراجویانه در جامعه اتفاق میافتادند. با این همه، این سرنوشت ماست و نقطهای است که امروز بر آن ایستادهایم.
1405/06/23
دکتر مولای احمد صابر نویسنده مراکشی:متر جم علی سرداری
رابطهٔ میان این دو بحران، دیالکتیکی و مکمل است. فقیهی با دانش محدود، ناگزیر فقهی ناقص تولید میکند؛ و بدنهٔ فقه موروثی نیز با اقتدار ذاتی خود میتواند مانعی برای شکلگیری طرز فکر فقهی جدید باشد. بنابراین، بحران موجود در حقیقت بحران کل نظام است و نیازمند بازنگری جامع در طرز فکر و ابزارهای مورد استفاده است.