نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و انتخابات اسرائیل را می‌توان از زوایای مختلفی مورد بررسی قرار داد. در آمریکا، جمهوری‌خواهان به رهبری دونالد ترامپ در انتخابات شکست خوردند و اکثریت هر دو مجلس سنا و نمایندگان را از دست دادند. دموکرات‌ها همچنین در چندین رقابت مهم ایالتی و فرمانداری به پیروزی رسیدند. یکی از پیام‌های مهم این انتخابات، اعتراض بخش قابل‌توجهی از رأی‌دهندگان به سیاست‌های دولت ترامپ، از جمله سیاست جنگی او بود. البته نمی‌توان تمام نتایج انتخابات را صرفاً به مخالفت با جنگ فروکاست.مسائل اقتصادی، تورم، هزینه‌های زندگی و نارضایتی از عملکرد دولت نیز در این شکست نقش داشتند. با این حال، جنگ ایران و پیامدهای اقتصادی و سیاسی آن یکی از عوامل مهم تغییر رفتار رأی‌دهندگان بود.
در اسرائیل نیز نتانیاهو و ائتلاف راست‌گرای او در انتخابات شکست خوردند. هرچند حزب لیکود همچنان بزرگ‌ترین حزب باقی ماند. لیکود ۲۷ کرسی از ۱۲۰ کرسی کنست را به دست آورد، اما بلوک نتانیاهو با ۵۳ کرسی نتوانست اکثریت ۶۱ کرسی را کسب کند. بلوک مخالفان نیز به‌تنهایی به اکثریت نرسید و احزاب عرب ۱۹ کرسی به دست آوردند. در نهایت، گادی آیزنکوت مأمور تشکیل دولت شد. بنابراین نمی‌توان به اندازه انتخابات آمریکا، پیام نه به جنگ را از نتایج انتخابات اسرائیل استخراج کرد. نارضایتی از عملکرد نتانیاهو، پیامدهای جنگ‌های طولانی، مسائل امنیتی، بحران داخلی و اختلافات اجتماعی، همگی در این نتیجه نقش داشته‌اند. با این حال، دست‌کم می‌توان گفت یکی از عوامل تضعیف موقعیت نتانیاهو و حزب لیکود، هزینه‌های سیاسی و اجتماعی سیاست جنگی او بوده است.
از این منظر، موقعیت جمهوری‌خواهان و حزب لیکود، با وجود تفاوت‌های ساختاری و سیاسی، واجد یک وجه اشتراک است: سیاست جنگی و هزینه‌های ناشی از آن دیگر نمی‌تواند بدون پرداخت هزینه انتخاباتی دنبال شود. در آمریکا این هزینه به از دست رفتن هر دو مجلس کنگره انجامید و در اسرائیل به از دست رفتن اکثریت ائتلاف حاکم و واگذاری مأموریت تشکیل دولت به رقیب سیاسی نتانیاهو.
اما در ایران و یا در میان ایرانیان داخل و خارج نیز با دو رویکرد کلی موافقان جنگ و مخالفان جنگ مواجهیم. با یک تقسیم‌بندی چهارگانه می‌توان گفت:
۱_موافق جمهوری اسلامی و موافق جنگ.
۲_مخالف جمهوری اسلامی و موافق جنگ.
۳_ موافق جمهوری اسلامی و مخالف جنگ.
۴_مخالف جمهوری اسلامی و مخالف جنگ.
عده‌ای از موافقان حمله خارجی، با در پرانتز گذاشتن مخالفت نیروهای مترقی با استبداد داخلی، استناد به رویکرد مخالفت با جنگ را به موافقت با جمهوری اسلامی فرو می‌کاهند. مفروضشان این است که هیچ نیروی داخلی و خارجی قادر به پس زدن استبداد نیست در نتیجه تهاجم خارجی ناگزیر و مشروع است. تهاجم خارجی تنها گزینه پس راندن استبداد داخلی است، پس به همین دلیل مشروع است. آنان در توجیه پیامدهای ناشی از این نظر می گویند هر خواسته‌ای تبعاتی دارد. به قیمت از میان رفتن نظام کنونی، اگر بخشی از مردم هم کشته شوند و یا زیرساخت‌ها زده شود، چاره‌ای نیست. مگر اینها هر روز اعدام نمی‌کنند؟ پس با جنگ هم عده‌ای کشته شوند. اما بعد از آن رهایی از راه می رسد.
فارغ از اینکه این مفروض‌ها آیا لزوماً به نتایج مورد نظر طرفداران آنها می‌رسد و یا نمی رسد، اساساً مهم ترین نقد بر این نگاه، ابزاری دیدن انسان هاست جان یک انسان جهانی است و چنین منطقی خارج از چارچوب های اخلاقی است. منطق موافقت با جنگ این گروه در نادیده انگاری پیامدهای دیگر شبیه منطق کسانی است که در مقام دفاع از جمهوری اسلامی، هر شب در خیابان‌های ایران مقامات را تشویق به درگیری و جنگ می‌کنند.
مفروض مخالفان جمهوری اسلامی این است که جمهوری اسلامی با جنگ از میان می‌رود و پیامدهای دیگر انسانی و کشوری آن را در حاشیه می‌گذارند و مفروض طرفداران جمهوری اسلامی این است که جمهوری اسلامی در سایه‌سار جنگ قدرتمند می‌شود ولو کشور به قهقرا رود و جان انسان ها در قدرتمند تر شدن نظام گرفته شود،اهمیتی ندارد. هر دو گروه، تنها به هدف خود، منهای پیامدهای دیگر، می‌اندیشد و می‌توان ضرب‌المثل معروف «هدف وسیله را توجیه می‌کند» را مصداق عینی در اینجا دانست.
از سوی دیگر، دو گروه دیگر هستند که نه به جنگ می‌گویند، اما با یکدیگر تفاوت بینشی دارند.
گروهی از حامیان جمهوری اسلامی، ادامه جنگ را اضمحلال بیشتر نظام می‌دانند و معتقدند پیامدهای نهایی جنگ برای نظام خطرآفرین است. این گروه، گرچه مورد لعن گروه دیگرِ موافق جنگ طرفدار نظام است اما به نظر می‌رسد نگران سرنوشت جمهوری اسلامی است و عاقبت‌اندیش‌تر از گروه جنگ‌طلب است. مخالفت این گروه با جنگ، لزوماً از موضع مخالفت با استبداد یا دفاع از حقوق مردم نیست،بلکه بیشتر از محاسبه‌ای سیاسی درباره آینده نظام و بازیگران درون آن سرچشمه می‌گیرد.
گروه چهارم: گروهی است که شعارشان نه به جنگ و نه به استبداد داخلی است و به‌طور توأمان این اندیشه را جلو می‌برند. آنان با محاسباتی اخلاقی و انسانی و بررسی پیامدهای درازمدت جنگ و حتی احتمال بازگشت استبداد در لباسی دیگر، با جنگ مخالفت می‌کنند. همان‌طور که نسبت به کلیت نظام فعلی مرزبندی کاملی دارند.
این گروه نه جنگ را راه رهایی می‌داند و نه حفظ وضع موجود را بر می تابد. از نگاه آنان، مخالفت با جنگ به معنای موافقت با جمهوری اسلامی نیست و مخالفت با جمهوری اسلامی نیز مجوزی برای نادیده گرفتن جان انسان‌ها، ویرانی زیرساخت‌ها و آینده کشور صادر نمی‌کند. مسئله صرفاً تغییر قدرت نیست، مسئله سرنوشت جامعه پس از تغییر قدرت نیز هست. چه‌بسا جنگ به پایان یک نظام سیاسی بینجامد، اما لزوماً به پایان استبداد منتهی نشود و حتی زمینه بازگشت آن را در لباسی دیگر فراهم کند.
به هر روی، با این تقسیم‌بندی چهارگانه می‌توان گفت پیام مهم انتخابات آمریکا، دست‌کم یکی از پیام‌های برجسته آن، رویکردی در نفی جنگ است. حال پرسش اینجاست: افرادی که موافق جنگ هستند اما از نتایج انتخابات آمریکا استقبال می‌کنند، دچار این تناقض نیستند که چگونه پیام انتخاباتی را که یکی از وجوه مهم آن نه به جنگ است، با آری به جنگ خود گره می‌زنند؟
نمی‌توان از نتایج انتخاباتی که یکی از پیام‌های آن اعتراض به سیاست جنگی است استقبال کرد، اما هم‌زمان همان سیاست جنگی را برای ایران تجویز کرد. مگر آنکه برای جان انسان‌ها و سرنوشت جامعه خود، معیاری متفاوت از آنچه برای جامعه ی دیگر می‌پسندیم، قائل باشیم.
مخالفت با جنگ، به‌خودی‌خود دفاع از هیچ نظام سیاسی نیست.همان‌طور که مخالفت با استبداد داخلی، به‌خودی‌خود تأیید حمله خارجی نیست. این دو مرزبندی می‌توانند و باید هم‌زمان وجود داشته باشند. استقلال موضع سیاسی و اخلاقی دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا می‌کند.
#ایران_فردا
#عزیز_قاسم‌زاده
#جنگ_و_استبداد
