یورش به بیمارستان‌ها در اوج سرکوب معترضان

به گزارش آسوشیتدپرس، در جریان سرکوب ماه ژانویه در ایران و در زمان حضور معترضان زخمی در یک بیمارستان، پزشکی جوان که می خواست به درمان مردی حدودا ۴۰ ساله که از فاصله نزدیک هدف گلوله‌ای به سر قرار گرفته بود، بپردازد، گروهی از مأموران مسلح لباس‌شخصی راهشان را سد کرده و برخی را با قنداق اسلحه عقب راندند.
این پزشک در شهر رشت در شمال ایران به آسوشیتدپرس گفت که «او را محاصره کردند و اجازه ندادند جلوتر برویم.» چند دقیقه بعد، مرد جان باخت. ماموران جسد او را در کیسه سیاه قرار دادند و بعدتر آن را همراه با اجساد دیگر در عقب یک ون گذاشته و بردند. این حادثه تنها مورد استثنایی نبود.

گزارش پیش‌رو بر اساس گفت‌وگوهای آسوشیتدپرس با سه پزشک در داخل ایران و شش تن از کارکنان پزشکی ایرانی مقیم خارج که با همکاران خود در داخل کشور در تماس هستند، همچنین گزارش‌های گروه‌های حقوق بشری و راستی‌آزمایی بیش از دوازده ویدئو منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی تهیه شده است. تمامی پزشکان داخل ایران به دلیل ترس از بازداشت، به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند.

هجوم ماموران امنیتی به کادر درمان

در طی چند روز نخست در اوایل ژانویه، ماموران لباس‌شخصی به بیمارستان‌های چندین شهر که هزاران زخمی ناشی از تیراندازی نیروهای امنیتی ایران به سوی جمعیت معترض را درمان می‌کردند، هجوم بردند. این نیروها که مامور سرکوب اعتراضات گسترده علیه جمهوری اسلامی بودند، بر روند درمان نظارت می‌کردند و گاه آن را مختل می‌ساختند، کادر درمان را مرعوب می‌کردند، معترضان را بازداشت می‌کردند و اجساد را در کیسه‌های مخصوص منتقل می‌کردند. ده‌ها پزشک نیز بازداشت شدند.

آسوشیتدپرس با سازمان «Mnemonic» مستقر در برلین همکاری کرد تا ویدئوها و مطالب آنلاین مرتبط با خشونت در بیمارستان‌ها را شناسایی کند.

پزشکان داخل و خارج از ایران گفتند سطح خشونت و نظامی‌سازی مراکز درمانی بی‌سابقه بوده است؛ آن هم در کشوری که دهه‌ها شاهد سرکوب مخالفان و نظارت بر نهادهای عمومی بوده است. بر اساس شهادتی که انجمن بین‌المللی متخصصان سلامت ایرانی (IIPHA) مستقر در آمریکا ارائه کرده، در دست‌کم یک مورد، تک‌تیراندازانی روی پشت‌بام بیمارستانی در شهر گرگان در شمال کشور به سوی بیماران در حال نزدیک شدن تیراندازی کردند.

مرکز حقوق بشر ایران مستقر در اسلو موارد متعددی را مستند کرده که در آن ماموران امنیتی مانع ارائه خدمات پزشکی شده، بیماران را از دستگاه تنفس مصنوعی جدا کرده، پزشکان را مورد آزار قرار داده و معترضان را بازداشت کرده‌اند.

محمود امیری‌مقدم، عصب‌شناس ایرانی-نروژی و بنیان‌گذار این مرکز، گفت: «این روندی سیستماتیک است و ما پیش‌تر چنین الگویی را تجربه نکرده بودیم.» دولت ایران اعتراضات و خشونت‌های پس از آن را به «تروریست‌های مسلح مورد حمایت خارجی» نسبت داده است.

حسین کرمانپور، سخنگوی وزارت بهداشت، گزارش‌ها درباره جلوگیری از درمان یا انتقال معترضان از بیمارستان‌ها را رد کرد و آن‌ها را «نادرست و اساسا غیرممکن» خواند. او در رسانه‌های دولتی گفته است همه مجروحان «بدون هیچ‌گونه تبعیض یا دخالت بر اساس دیدگاه سیاسی» درمان شده‌اند. نمایندگی ایران در سازمان ملل نیز بلافاصله به درخواست آسوشیتدپرس برای اظهار نظر پاسخ نداد.

تلاش پزشکان برای محافظت از مجروحان با گزارش های نادرست

پزشک اهل رشت گفت از زمان آغاز سرکوب، ۶۶ ساعت جهنمی را پشت سر گذاشت و هر روز برای کمک به مجروحان به مراکز درمانی متفاوتی از جمله یک مرکز تروما، سپس بیمارستان و در نهایت یک کلینیک خصوصی رفت.

او گفت: «در ۸ ژانویه، هر ۱۵ تا ۳۰ دقیقه کل بخش اورژانس خالی و دوباره با بیماران جدید پر می‌شد.»

در ۹ ژانویه اوضاع وخیم‌تر شد؛ زخم‌های ناشی از گلوله جنگی بیشتر و رفتار مأموران تهدیدآمیزتر شد.به گفته او، مأموران زخمی‌ها را می‌آوردند و هنگام درمان بالای سرشان می‌ایستادند، با سلاح‌های خودکار وارد بخش‌ها می‌شدند، کارکنان را تهدید می‌کردند، از بیماران فیلم می‌گرفتند و مدارک را بررسی می‌کردند.

او افزود: «وقتی زمان ترخیص می‌رسید، هر کسی که مشخص می‌شد معترض است را می‌بردند.»

در مقطعی، ماموران جسد مردی را آوردند که دست‌هایش از جلو بسته شده بود. او آثار ساچمه در شکم و سینه و یک گلوله واضح در سر داشت. پزشک گفت بلافاصله او را شناخت؛ دقایقی پیش خانواده‌اش عکسش را در بیمارستان نشان می‌دادند و سراغش را می‌گرفتند.سازمان عفو بین‌الملل گزارش‌های معتبری دریافت کرده که تیراندازی هدفمند از فاصله نزدیک علیه معترضان صورت گرفته که «در مقیاسی بسیار گسترده‌تر» از سرکوب‌های گذشته بوده است.

سازمان عفو بین‌الملل گزارش‌های معتبری دریافت کرده که تیراندازی هدفمند از فاصله نزدیک علیه معترضان صورت گرفته و «در مقیاسی بسیار گسترده‌تر» از سرکوب‌های گذشته بوده است. دو ویدئوی راستی‌آزمایی‌شده توسط آسوشیتدپرس، اجساد معترضانی را با آثار تیراندازی از فاصله نزدیک و تجهیزات پزشکی متصل به بدنشان نشان می‌دهد.

پزشک اهل رشت گفت او و همکارانش برای محافظت از زخمی‌ها تشخیص‌های نادرست در پرونده‌ها ثبت می‌کردند؛ گلوله به شکم را «درد شکمی» و شکستگی استخوان را «سقوط» می‌نوشتند. بیماری که به ناحیه تناسلی‌اش شلیک شده بود به عنوان «بیمار اورولوژی» ثبت شد.

او گفت: «می‌دانستیم هر کاری برای بیماران انجام دهیم، وقتی از بیمارستان بیرون بروند امن نخواهند بود.» آسوشیتدپرس نتوانست مستقلانه روایت این پزشک از بیمارستان رشت را تأیید کند، اما روایت او با سایر گزارش‌ها همخوانی داشت.

یکی از ویدئوهای تاییدشده نشان می‌دهد ماموران امنیتی در شهر ایلام شیشه‌های ورودی بیمارستان امام خمینی را می‌شکنند و با اسلحه وارد راهروها شده و فریاد می‌زنند. وزارت بهداشت اعلام کرد این حادثه را بررسی می‌کند.

ویدئوهای دیگر حضور گسترده نیروهای امنیتی در اطراف سه بیمارستان در تهران را نشان می‌دهد که گاز اشک‌آور شلیک می‌کنند و معترضان را تعقیب می‌کنند.

درمان مخفیانه مجروحان

برخی پزشکان برای درمان زخمی‌ها دور از چشم مقامات در مراکز مخفی فعالیت کردند. شب ۸ ژانویه، یک جراح عمومی ۳۷ ساله در تهران هنگام صرف شام تماسی از یک دوست متخصص چشم‌پزشک دریافت کرد که سال‌ها خبری از او نداشت. او با لحنی مبهم اما مضطرب کمک فوری خواست و نشانی داد.

نزدیک نیمه‌شب، جراح به آن نشانی که یک کلینیک زیبایی بود، رسید و دید لابی به بخش تروما تبدیل شده و بیش از ۳۰ زن، مرد و کودک و سالمند زخمی روی مبل‌ها و کف خون‌آلود افتاده‌ و فریاد می‌زنند.

او نزدیک به چهار روز در آنجا ماند و به گفته خودش بیش از ۹۰ نفر را درمان کرد. در ابتدا فقط او، چشم‌پزشک، یک دندانپزشک و دو پرستار حضور داشتند.

او از جعبه‌های مقوایی و قطعات فلزی نرم برای آتل‌بندی استفاده کرد. بدون بیهوشی و مسکن قوی، تنها مسکن‌های ضعیف شیاف را تجویز می‌کرد. کلینیک فرآورده‌های خونی یا امکان انتقال خون را نداشت، بنابراین با سرم‌درمانی بیماران را احیا می‌کردند؛ روندی که ساعت‌ها طول می‌کشید.

او از زنی حدود ۳۰ ساله گفت که از فاصله نزدیک هدف ساچمه قرار گرفته و سقف دهان و ناحیه اطراف بینی و زیر چشم‌هایش تخریب شده بود. مرد جوانی با گلوله جنگی در آرنج هدف قرار گرفته و استخوانش خرد شده بود؛ جراح زخم را بخیه زد اما می‌دانست دست باید قطع شود.

یک خانواده چهار نفره شامل پدر، مادر و دو کودک ۸ و ۱۰ ساله پر از ساچمه بودند. پسر بزرگ‌تر ده‌ها ساچمه در صورت داشت اما خوشبختانه هیچ‌کدام به چشم‌هایش اصابت نکرده بود.

صبح ۹ ژانویه خطوط تلفن وصل شد و جراح با پزشکان مورد اعتماد تماس گرفت تا بیماران را ارجاع دهد. ابتدا باید گلوله‌ها و ساچمه‌ها را خارج می‌کرد تا هنگام مراجعه به بیمارستان بازداشت نشوند. او در نامه‌های ارجاع نوشت که بیماران در تصادف رانندگی آسیب دیده‌اند.

او سه پزشک دیگر را فراخواند. وقتی مجروحان جدید می‌آمدند، بیماران تثبیت‌شده با وجود درد کف می‌زدند و علامت پیروزی نشان می‌دادند.

جراح با صدایی بغض‌آلود گفت: «با وجود دردشان فضا را شاد می‌کردند… آن لحظه را باورم نمی‌شد. خیلی انسانی بود.»

هیچ‌یک از مجروحان در آن کلینیک جان نباختند، هرچند دو جسد با گلوله به سر به آنجا آورده شد. آسوشیتدپرس نتوانست مستقلانه این روایت را تأیید کند.

بازداشت پزشکان

از ۹ ژانویه تاکنون دست‌کم ۷۹ نفر از کارکنان حوزه سلامت، از جمله ۱۲ دانشجوی پزشکی، بازداشت شده‌اند. هما فتحی، دندانپزشک ایرانی و عضو انجمن بین‌المللی متخصصان سلامت ایرانی، گفت بسیاری به اتهام سرپیچی از دستورات ماموران یا کمک به معترضان بازداشت شده‌اند.

حدود ۳۰ نفر با وثیقه آزاد شده‌اند اما بسیاری همچنان با اتهاماتی از جمله «محاربه» روبه‌رو هستند؛ اتهامی که می‌تواند مجازات اعدام داشته باشد. برخی پزشکان نیز در خانه تحت نظارت قرار دارند تا از پذیرش یا ملاقات با زخمی‌ها جلوگیری شود.

جراح کلینیک مخفی گفت از اینکه نیروهای امنیتی به آن محل یورش نبردند شگفت‌زده است، اما از آن زمان بازداشت‌ها ادامه یافته و دو نفر از کارکنان داوطلب از خانه‌هایشان بازداشت شده‌اند.

او گفت: «من هم منتظرم.»