کنفرانس «سنت نبوی و ترویج اعتدال و تساهل» که اخیراً در کازابلانکا و تحت نظارت جنبش جهانی اسلام سیاسی و با پوشش «مجمع جهانی اعتدال» برگزار شد، از دیدگاه ما هیچ ابتکار تازه‌ای در زمینه نوسازی اندیشه اسلامی یا ارائه رویکردهای نوآورانه تفسیر که از چارچوب‌های معمول در این حوزه فراتر رود، نداشت.
من انتظار داشتم که شاهد پژوهش‌های علمی پیشرفته‌ای باشم که بتواند زندگینامه پیامبر صلی الله علیه و آله را از بند برداشت‌ها و تحریفات ایدئولوژیک و سیاسی که قرن‌ها بر آن سایه انداخته‌اند، آزاد کند. به نظر می‌رسد که جنبش «اسلام سیاسی» نیز در پی همین هدف است، اما روش آنها «ربودن سنت» و ارائه تفاسیری سیستماتیک و ایدئولوژیک است؛ تفاسیری که به بهانه خدمت به سنت، در واقع جور دیگری تعبیرهایی واپس‌گرا و محافظه‌کارانه از آن ارائه می‌دهند و صرفاً آموزه‌های علمای قدیمی را تکرار می‌کنند.
بحث‌های مطرح در «کنفرانس سیره پیامبر» نیز از چارچوب سنتی فراتر نرفت و تنها به موضوعاتی مانند درک سیره، تقسیم‌بندی ثابت و متغیر در آن، ارتباط بین اصول کلی و جزئیات خاص، و مباحث رایج در فقه مقاصد شریعت پرداخت که توسط برخی اسلام‌گرایان تبلیغ می‌شود.
این کنفرانس هیچ نوآوری علمی یا چالشی جدی در مطالعات سیره به وجود نیاورد و حتی به نظر می‌رسد که به گونه‌ای برای اهداف سیاسی و تبلیغ جریان‌های خاص اسلام سیاسی در مراکش بهره‌برداری شد. به عنوان نمونه، دعوت از دکتر سعدالدین العثمانی، نخست وزیر مراکش، برای ارائه و ترویج کتابش درباره «اعمال سیاسی پیامبر» در این کنفرانس، که خود به شکلی رسمی و باشکوه برگزار شد، جای سوالات فراوان را درباره وضعیت سیاسی پرتنش مراکش و پیامدهای آن باز می‌گذارد. این سوالات درباره نقش نخست وزیر در مواجهه با بحران‌های کنونی کشور اهمیت دارد.
اگر به سازمان‌دهندگان این کنفرانس نگاهی بیندازیم، مشخص می‌شود که این گردهمایی توسط جنبش اتحاد و اصلاح، و شاخه سیاسی آن یعنی حزب عدالت و توسعه، به طور غیرمستقیم برگزار شده است. همه این‌ها زیر نظر «مجمع جهانی اعتدال» که مجموعه‌ای از اسلام‌گرایان چند کشور عربی است، شکل گرفته است. افرادی مانند عبدالفتاح مورو از تونس، منتصر زیات از مصر، و شخصیت‌های دیگر از سودان، اردن و مراکش در این مجمع حضور دارند.
بنابراین، انگیزه‌های پشت برگزاری این کنفرانس روشن است: حمایت اخلاقی از دولت اسلام‌گرای مراکش به عنوان آخرین سنگر «حکومت» اسلام‌گرا در جهان عرب پس از شکست‌های مشابه در مصر و تونس. این امر، انگیزه‌های سیاسی آشکار و ضمنی دارد
منع حفریات
افسانه نجاتی
استحاله‌ی اندیشه لزوماً به معنای تغییر عقیده نیست؛ گاهی به معنای تغییر نسبت انسان با حقیقت است. تغییر موضع سیاسی، به‌خودی‌خود، نشانه‌ی بی‌ثباتی یا فرصت‌طلبی نیست؛ ممکن است حاصل تجربه‌ای تازه، کشف شواهدی معتبر یا بازنگری در داوری‌های گذشته باشد. مسئله زمانی پدید می‌آید که معیارهای داوری نیز هم‌زمان با تغییر تعلقات جابه‌جا شوند، بی‌آنکه این دگرگونی توضیح داده شود. آنچه پیش‌تر محکوم می‌شد، اکنون با واژگانی تازه توجیه می‌شود؛ آنچه زمانی نیازمند سند و دلیل بود، در موضع جدید بدیهی و بی‌نیاز از اثبات تلقی می‌شود.
- 1405/08/20
