امارات: آیا امکان کناره‌گیری از جغرافیا وجود دارد؟

امارات روز گذشته، سه‌شنبه، خروج خود از سازمان کشورهای صادرکننده نفت «اوپک» و «ائتلاف اوپک پلاس» را اعلام کرد. این تصمیم هم‌زمان با نشست مشورتی کشورهای خلیج فارس در شهر جده عربستان سعودی و در بحبوحه بحران جهانی انرژی اتخاذ شد؛ بحرانی که از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران بی‌سابقه بوده است.
در حالی که رهبران کشورهای خلیج فارس بر ضرورت تسریع در تکمیل الزامات اجرای پروژه‌های مشترک ـ شامل همکاری‌های نظامی، حمل‌ونقل و خدمات لجستیکی ـ تأکید داشتند تا انسجام میان اعضا تقویت شود، اعلام خروج ابوظبی از دو سازمان مهم جهانی، نشانه‌ای از گرایش امارات به فاصله گرفتن نه‌تنها از نظام همکاری خلیج فارس، بلکه از چارچوب اتحادیه کشورهای عربی نیز تلقی شد.
سهیل محمد المزروعی، وزیر انرژی امارات، اعلام کرد این تصمیم پس از بررسی دقیق استراتژی‌های انرژی کشور اتخاذ شده است. با این حال، چند روز پیش از آن، انور قرقاش، مشاور رئیس‌جمهور امارات، زمینه این تصمیم را فراهم کرده بود. او موضع کشورهای متحد در شورای همکاری خلیج فارس را در قبال حملات ایران «ضعیف» توصیف کرد و گفت انتظار چنین موضعی را از «کشورهای عربی» دارد، نه از اعضای شورای همکاری. این اظهارات نشان می‌دهد که تصمیم امارات تنها اقتصادی نیست و ابعاد سیاسی نیز دارد. افزون بر این، زمانی که از وزیر انرژی پرسیده شد آیا امارات پیش از اعلام خروج با عربستان سعودی ـ رهبر عملی اوپک ـ مشورت کرده است یا خیر، پاسخ داد که این موضوع را «با هیچ کشور دیگری مطرح نکرده‌اند.»
این تحولات پس از آن رخ داد که وب‌سایت آمریکایی «Axios» به نقل از منابع خود گزارش داد اسرائیل در آغاز جنگ با ایران، یک سامانه دفاع هوایی «گنبد آهنین» را همراه با کارشناسان مربوطه برای بهره‌برداری به امارات ارسال کرده است. همکاری نظامی و اطلاعاتی میان اسرائیل و امارات در طول جنگ به سطحی بی‌سابقه رسیده است.
این در حالی است که اعضای اوپک در منطقه خلیج فارس برای ارسال صادرات خود از طریق تنگه هرمز ـ که یک‌پنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور می‌کند ـ با دشواری‌های جدی روبه‌رو هستند. چنین وضعیتی می‌تواند سازمان را تضعیف کرده و هرج‌ومرجی ایجاد کند که برخی تحلیلگران آن را به سود دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، می‌دانند. او در سخنرانی سال ۲۰۱۸ خود در سازمان ملل، اعضای اوپک را متهم کرده بود که در حالی که آمریکا از آنها دفاع می‌کند، با تحمیل قیمت‌های بالا از این وضعیت سوءاستفاده می‌کنند و «بقیه جهان را استثمار» می‌کنند.
این سخنان در حالی مطرح شده که رئیس‌جمهوری آمریکا پیش‌تر از اقداماتی مانند تلاش برای کنترل نفت ونزوئلا، تهدید کانادا، گرینلند و کوبا به تصرف، و اعلام آشکار برنامه‌های خود برای تسلط بر منابع حیاتی جهان انتقاد شده بود. جنگ او با همراهی بنیامین نتانیاهو علیه ایران نیز خسارت‌هایی در سراسر جهان، به‌ویژه در خاورمیانه، به بار آورده و مشکلات اقتصادی کشورهای عربی کم‌درآمد را تشدید کرده است.
الکساندر دی کرو، مدیر برنامه توسعه سازمان ملل متحد، معتقد است جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران با افزایش قیمت انرژی و کود ممکن است بیش از ۳۰ میلیون نفر را به فقر بکشاند. او می‌گوید: «چندین دهه طول کشید تا جوامع باثبات ایجاد شود و اقتصادهای محلی توسعه یابد، اما تنها چند هفته جنگ کافی بود تا همه آن نابود شود.» این برنامه شش هفته پس از آغاز جنگ مطالعه‌ای انجام داد و نتیجه گرفت که حتی اگر درگیری امروز پایان یابد، ۳۲ میلیون نفر در ۱۶۰ کشور به وضعیت شکنندگی سوق داده خواهند شد.
این جنگ بر کشورهای ثروتمند اروپایی نیز تأثیر گذاشته است. اورسولا فون‌درلاین، رئیس کمیسیون اروپا، اعلام کرد هزینه واردات سوخت به اتحادیه اروپا در طول ۶۰ روز جنگ علیه ایران بیش از ۲۷ میلیارد یورو افزایش یافته است. او هشدار داد پیامدهای این درگیری ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها ادامه یابد.
از این منظر، خروج امارات از اوپک و اوپک پلاس به معنای فاصله‌گیری تدریجی از ساختارهای همکاری خلیج فارس و جهان عرب و حرکت به‌سوی مشارکت در یک اتحاد سیاسی مبتنی بر قدرت آمریکا و اسرائیل و شبکه‌های مالی، اقتصادی و سیاسی مرتبط با آن تلقی می‌شود؛ اتحادی که بازتاب آن را می‌توان در تحولات چندین کشور منطقه مشاهده کرد.