ملی مذهبی _ شهرداری تهران سرانجام از پس بارها تهدید و تلاش برای تعطیلکردن «خانه اندیشمندان علوم انسانی» در تاریخ ۱۲مرداد۱۴۰۴ ساختمانی که در اختیار اعضای آن بود را تخلیه کرد.
به گزارش ایران وایر، رسانههای ایران در گزارشهای خود نوشتند در زمان اجرای حکم تخلیه «خانه اندیشمندان علوم انسانی»، خبرنگاران اجازه ورود به محل را پیدا نکردند.در تازهترین واکنش به تخلیه و پلمب این محل بهدست شهرداری تحت مدیریت «علیرضا زاکانی» تصاویری از نشست شاهنامهخوانی که «انجمن سرو سایهفکن» در خیابان و مقابل این خانه برگزار کرد، منتشر شده است.اما خانه اندیشمندان علوم انسانی کجاست و چرا در طول دوسال گذشته شهرداری تهران بر تخلیه و بازپسگیری بنایی که در اختیار اعضای آن است، اصرار کرده است؟
نهادهای غیردولتی بهویژه آنها که مبنای فعالیتهایشان توسعه اندیشه و علوم انسانی است، سالهاست که از سوی حکومت جمهوری اسلامی با موانع متعددی برای فعالیت مواجه هستند.
شهرداری تهران در اقدامی که سابقهاش به سالهای قبل باز میگردد، تلاش کرد مدیریت خانه اندیشمندان علوم انسانی را از دست اندیشمندان بگیرد و به همفکران حاکمیت، موسوم به «ارزشیها» بسپارد.
برخی از صاحبنظران و چهرههای اندیشمند عضو خانه اندیشمندان میگویند شهرداری تهران قصد دارد این ساختمان را در اختیار «خانه مداحان» قرار دهد.
خانه اندیشمندان علوم انسانی چه نهادی است؟
خانه اندیشمندان علوم انسانی، نهادی مستقل با سابقهای ۱۳ساله است. اعضای این نهاد در ساختمانی واقع در بوستان «ورشو» فعالیت خود را آغاز کردند. بنایی که شهردار وقت تهران بهشکل رایگان در اختیار اعضای آن قرار داد.
این نهاد یک موسسه خصوصی برای همفکری اندیشمندان در حوزههای علمی است.
در طول سالهای گذشته این نهاد نشستهای متعدد در حوزه اندیشه و منطق، علوم انسانی و ادبیات برگزار کرده است از جمله نشستهای بخارا که در میان اهالی ادبیات و فلسفه شُهرهاند.
یکی از نویسندگان جوان در ایران که بهدلایل امنیتی تمایلی ندارد نامش فاش شود درباره این اقدام شهرداری به «ایرانوایر» میگوید: «اصرار شهرداری به تعطیلی و بستن خانه اندیشمندان علوم انسانی برای من تازگی ندارد. وقتی دستور دادند همه برنامهها توقیف شود، من میدانستم به زودی حکم تخلیه اجرا خواهد شد. کاش این انرژی که آقای زاکانی صرف تعطیل کردن اندیشه میکند صرف جمع کردن موشهای تهران میشد.»
او این اقدام شهرداری و شورای شهر تهران را تنها تقابل با نهادهای اندیشهمحور در ایران نمیداند: «قبل از اینها مرکز آموزش انجمن جامعهشناسی ایران، مرکز جامع کاهشآسیب نور سپید هدایت و خانه خورشید هم در تهران تعطیل شدند. دلایل تعطیلی و پلمب هم کموبیش در همه آنها شبیه است، اما این فقط ظاهر قضیه است. باطن ماجرا گرفتن فضا از فعالیتهای مدنی و اجتماعی است.»
«علی مصلحی»، روزنامهنگار اهل کاشان ابتدا نقبی به دوران شهرداری «محمود احمدینژاد» میزند. او احمدینژاد را «دیندار متعصب گرفتار خرافات» مینامد. به گفته علی مصلحی در دوران شهرداری احمدینژاد بخش عمدهای از درآمدهای شهرداری تهران صرف نشر خُرافه میشد: «یکی از نمونههای آن که بعدا پردهبرداری شد، تلاش برای کشیدن یک بزرگراه مستقیم بین میدان راهآهن تا میدان تجریش بود که امام زمان در ترافیک گیر نکند. این را «عبدالله رمضانزاده»، سخنگوی دولت خاتمی افشا کرد. مورد دیگر تلاش برای کشیدن یک بزرگراه وسیع و حرفهای بین تهران تا جمکران بود. وقتی خامنهای به او گفت همین الان که اتوبان تهران قم هست چه نیازی به اتوبان موازی؟ جواب داده بود: برای اینکه امام زمان در ترافیک این اتوبان گیر نکند. این را هم آقای هاشمی در خاطراتش آورده است.»
علی مصلحی بر این باور است که «علیرضا زاکانی» شهردار کنونی تهران نیز از زاویهای دیگر به خُرافه میپردازد و با اندیشه در جنگ است: «او تلاش میکند جلو هر تفکر یا اندیشهای که خللی در ارکان «خرافه»های مدرن مانند پیادهروی اربعین، جشن ۱۰کیلومتری غدیر، موکبهای عاشورایی و سوگواری در سطح شهر، دیوارنگارهای دیگرستیزی، تبلیغات مذهبی ایجاد کند را بگیرد. اندیشه، رقیب اصلی «خرافه» و دگمگرایی است. بنابراین کاسبان «خرافه» با سوءاستفاده از قدرت، سعی میکنند هر تلاشی که «کسب» آنها را کمرونق کند، تعطیل کنند.»
یکی از روزنامهنگاران حوزه کتاب در گیلان نیز به ایرانوایر میگوید: «من سالها از شهر محل سکونتم خودم را به خانه اندیشمندان میرساندم برای شبهای بخارا. تحتتاثیر فعالیتهای این خانه در مراکز فرهنگی گیلان جلسات معرفی مشاهیر ادب و هنر و فلسفه و جلسات کتابخوانی برگزار کردیم. تعطیلی این خانه برای افرادی مثل من خُسران بزرگی است. این ساختمان در دوران شهرداری احمدینژاد دفتر مشاوران جوان و در دوره قالیباف دفتر شهریاران جوان بود. سال ۹۰ در اختیار اندیشمندان علوم انسانی قرار گرفت خروجیاش را در این دوران با سالهای قبل مقایسه کنید متوجه میشوید اندوه ما از کجا میآید. حالا هم که قرار است بشود خانه مداحان! هر شرحی اضافی است.»
چرا خانه اندیشمندان علوم انسانی تعطیل شد؟
مقامات شهرداری تهران علت اصرار به تخلیه و پلمب این نهاد غیردولتی را «دلایل حقوقی مربوط به وضعیت املاک» و «انحصار گروهی خاص بر این نهاد»، عنوان کردهاند.
شهرداری مدعی شده که فعالیت این نهاد باید تحت نظارت و مدیریت شهری باشد.
پیش از تعطیلی خانه اندیشمندان علوم انسانی «امین توکلیزاده»، معاون شهردار گفته بود که مدیریت خانه، «همسو با نیروهای انقلابی و ارزشی» نبوده و قرار است مدیریت آن به همین دلیل تغییر یابد.
به گفته شاهدان عینی پیش از این در خردادماه۱۴۰۴، «مرتضی روحانی»، شهردار منطقه شش تهران و «مقداد محتشمآرا»، رییس مرکز حقوقی شهرداری تهران همراه با دادورز اجرای احکام دادگاه و نماینده «کلانتری ۱۰۷ فلسطین» برای اجرای حکم تخلیه به محل این ساختمان فرهنگی رفتند. اعتراض اعضای این نهاد غیردولتی موجب شد «فاطمه مهاجرانی»، سخنگوی دولت «مسعود پزشکیان»، از دستور رییسجمهور برای رفع موانع و حمایت از «خانه اندیشمندان علوم انسانی» در جلسه هیات وزیران خبر دهد.
«مهدی چمران»، رییس شورای شهر تهران نیز اعلام کرد شهرداری بدون نظر شورا نمیتواند حکم تخلیه را اجرا کند. او همراه با چندتن از اعضای شورای شهر خواستار تعویق دو روزه در اجرای حکم تخلیه خانه اندیشمندان شده و از شهرداری خواستهاند در این زمینه اقدامی نکند، اما این درخواستها مورد موافقت رییس مرکز حقوقی شهرداری تهران قرار نگرفت.
قصد شهرداری از این اقدام چیست؟
بخش حقوقی شهرداری تهران مدعی است که «قرارداد واگذاری خانه اندیشمندان باطل است، زیرا یک مدیر نمیتواند ملکی را به خودش اجاره دهد.»
از سوی دیگر شهرداری میگوید این ساختمان امکاناتی همچون سه سالن آمفیتئاتر برای فعالیتهای فرهنگی دارد اما بخشهای عمدهای از آن در برخی از ساعات روز بلااستفاده باقی میماند.
«کیومرث بشیریه»، معاون پشتیبانی خانه اندیشمندان علوم انسانی، گفته است که قصد شهرداری «حضور حداقلی» این سازمان و نظارت بر آن است.
او بر این باور است که شهرداری قصد دارد از «برند و اعتبار» خانه اندیشمندان با تصرف کامل آن بهره ببرد.
«مقداد محتشمآرا»، معاون حقوقی شهرداری تهران، اگرچه مدعی شده که «شهرداری با اصل فعالیت خانه اندیشمندان مشکلی ندارد»، اما در عین حال گفته است: «چه اشکالی دارد این سالنها در ساعات خالی در اختیار دیگر تشکلهای علمی، فرهنگی یا دانشجویی قرار گیرند و فقط در اختیار یک گروه خاص نباشد.»
بهنظر میرسد در ماجرای پلمب و تخلیه خانه اندیشمندان علوم انسانی تقابلی فراتر از بازپسگیری یک ملک در جریان است. تقابلی میان اهالی اندیشه و اهالی تحجر.
سابقه تلاش شهرداری برای تعطیلی خانه اندیشمندان
سال ۱۴۰۲ شهرداری تهران اقدام به تعویض قفل درهای ساختمان خانه اندیشمندان کرد و همزمان درخواست کرد مدیریت این مجموعه باید تغییر کند.
رسانههای ایران در آن زمان از دستور اکید علیرضا زاکانی، به نیروهای شهرداری برای گذراندن شب در ساختمان خانه اندیشمندان علوم انسانی خبر دادند.
این مناقشه در طول دوسال گذشته بهشکل پیوسته ادامه داشت و بارها نمایندگانی از اعضای خانه اندیشمندان برای مذاکره با شهرداری به گفتوگو نشستند. گفتوگوهایی که بهنظر میرسد در تغییر تصمیم شهرداری اثربخش نبوده است.
واکنشها به تعطیلی و پلمب ساختمان خانه اندیشمندان
واکنشها به تعطیلی خانه اندیشمندان بسیار گسترده بود. بسیاری از انجمنهای علمی علوم انسانی، شخصیتهای دانشگاهی و رسانهها، این اقدام را «حمله سازمانیافته به استقلال اندیشه و یکی از نمادهای اندیشهورزی در ایران» توصیف کردهاند.
در بیانیه منتشر شده از سوی خانه اندیشمندان آمده است «تا اطلاع ثانوی» همه برنامهها و نشستهای این نهاد غیردولتی لغو شده است.
«محمد فاضلی»، عضو سابق هیات علمی دانشگاه بهشتی و یکی از اعضای هیات مذاکرهکننده با نماینده شهردار با اشاره به ناچیز بودن بودجههای تخصیصیافته به نهادهای فرهنگی گفته است: «بودجه فرهنگی و اجتماعی که بهخانه اندیشمندان اختصاص داده شده، با وجود مشارکت هزاران دانشجو و استاد در آن، تنها ۳میلیارد تومان است، در حالی که به خانه مداحان ۹ میلیارد تومان بودجه اختصاص داده شده است.»
«محمد توسلی»، دبیرکل سابق «نهضت آزادی ایران» در حساب کاربری «ایکس» خود نوشت: « بهرغم حمایت رییسجمهور و شورای شهر تهران ادامه فعالیت خانه، متوقف شد. باتوجه به اینکه یکی از وظایف شهرداری تهران، حمایت از خدمات نهادهای مدنی در عرصههای فرهنگی و اجتماعی مورد نیاز جامعه است، اگر هدف شهردار تهران از این اقدام، طبق رویه معمول خود، واگذاری آن به خانه مداحان است، لازم است رییسجمهور و شورای شهر برای جلوگیری از این انحراف بهعمل آمده، بهوظیفه قانونی و ملی خود عمل کنند.»
«فاطمه کریمخان»، روزنامهنگار ساکن ایران در اینباره نوشت: «خانه اندیشمندان علوم انسانی بالاخره از اندیشمندان علوم انسانی خالی شد، ما که میدانستیم این قومالظالمین تحمل آن خار در چشم را ندارند و صدای مخالف را خفه خواهند کرد. روسیاهی بماند به آنها که جادهصافکن این مسیر شدند. بله، با شما هستم دوست عزیز نادان!»
«نعمتالله فاضلی»، استاد دانشگاه نیز با اشاره به اقدامات زاکانی، خطاب به او گفت: «با این عملکردهای تمامیتخواهانه و تنگتر کردن فضای جامعه، دیر یا زود پشیمان خواهید شد.»
«محسن عبداللهی»، حقوقدان و وکیل دادگستری در حساب کاربری توییتر خود نوشت: «تعطیلی خانه اندیشمندان بدون اختصاص مکانی دیگر، تنها اجرای یک حکم قضایی به نفع شهرداری تهران نیست. این تعطیلی، تلاشی برای سرکوب اندیشه است. شایسته است وزیر محترم عتف با همکاری وزارت کشور و فرهنگ، محلی برای این خانه اختصاص دهد تا در این خانه برای اندیشمندان باز بماند.»
