ملی مذهبی _ رسانهها در ایران، خبرهایی درباره «هشدار فرابنفش» منتشر کرده و نوشتهاند که در تهران، حوالی ظهر امروز، دوشنبه ۳۰تیر۱۴۰۴، شاخص اشعه فرابنفش یا «یووی (UV)» نور خورشید به ۱۱ میرسد. گفته میشود که تعطیلی روز اول مرداد که روز یکشنبه از سوی سخنگوی دولت اعلام شد نیز بهدلیل بالا بودن شاخص اشعه فوقبنفش است.
به گزارش ایران وایر ، اما، بررسیها نشان میدهد که نه فقط تهران، بلکه اغلب شهرهای بزرگ ایران، از جمله تبریز، اصفهان، مشهد، شیراز، اهواز، سنندج و زاهدان در هفته جاری و حتی روز یکشنبه که گذشت، شاخصی بالای یازده داشتهاند؛ عددی بسیار خطرناک که در معرض نور خورشید قرار گرفتن را با آفتاب سوختگی شدید و در صورت تداوم، با سرطانهای پوست معادل میسازد. روز چهارشنبه اول مرداد شاخص اشعه فرابنفش خورشید در اغلب شهرهای ایران، عدد ۱۳ است. درباره هشدار فرابنفش چه میدانیم؟ چطور از خود و عزیزانمان محافظت کنیم و آیا شاخص بالای یازده فقط مختص ایران است؟ در ایران قبلا هم رخداده یا بلایی جدید است که دامن ایرانیان را گرفته است؟
هشدار فرابنفش چیست و چرا میگویند در این شرایط بیرون بودن خطرناک است؟
«شاخص اشعه فرابنفش» یا «شاخص یووی (UV)» در ظهر امروز، ۳۰تیر۱۴۰۴ تهران، قرار است عدد یازده باشد. روز سهشنبه و چهارشنبه این عدد به ۱۲ خواهد رسید. رسانههای ایران چون این عدد، بهحد «شدید» است، آن را هشدارآمیز و برای جلب توجه عمومی و در نظر گرفتن روشهای ایمنی برای محافظت از خود، از آن تحت عنوان «هشدار فرابنفش» یاد کردهاند.
شاخص فرابنفش، معیاری بینالمللی و شناختهشده است که دانشمندان کانادایی در سال ۱۹۹۲ آن را ایجاد کردند. این شاخص به میزان تابش اشعه فرابنفش در یک زمان و در یک مکان مشخص، میپردازد و در واقع معیاری برای اندازهگیری قدرت تابش فرابنفش (UV) است. این معیار عمدتا در پیشبینیهای روزانه و ساعتی هواشناسی و برای ساده کردن درک خطر و ارایه توصیههای سلامتی برای عموم مردم استفاده میشود.
شاخص فرابنفش عددی بین صفر تا مثبت یازده دارد. صفر تا دو، تابش فرابنفش «کم»، سه تا پنج، «متوسط»، شش تا هفت «بالا»، هشت تا ده، «خیلی بالا» و یازده و بالاتر از آن، «شدید» است. هرچه عدد شاخص بزرگتر باشد یعنی قدرت تابش فرابنفش در ساعت و مکان ارایه شده بیشتر است و خطر بیشتری در کمین. کرمهای ضدآفتاب نیز بر اساس همین قدرت عدد اسپیاف متفاوتی دارند، اسپیاف ۵۰ و ۶۰ مربوط به قدرت تابش بالاتر است.
اما اشعه فرابنفش، طیفی نور خورشید است که طولموج کوتاهتری دارد، معمولا بین ۱۰۰ تا ۴۰۰ نانومتر. فیزیکدانان، اشعههای فرابنفش را به سه دسته «اِی (A)»، «بی (B)» و «سی (C)» تقسیم میکنند که به ترتیب کمترین خطر تا بیشترین خطر را برای انسان دارند؛ هرچه طول موج پایینتر، خطرناکتر. با این تفاوت که اشعههای فرابنفش سی توسط لایه اُزون مسدود میشوند و فقط در مناطقی از کره زمین که لایه اُزون سوراخ یا نازک شده، بسیار خطرآفرین است. آمار شیوع سرطان پوست در استرالیا بهدلیل سوراخ شدن اُزون و ورود این نوع از اشعههای فرابنفش، بسیار بالاست.
اما از بین اشعههای فرابنفش نوع اِی با طولموج بین ۳۲۰ تا ۴۰۰، یعنی نوع اِی، عامل اصلی پیری زودرس پوست، برنزه شدن و برخی سرطانهای پوستی است. این نوع از اشعههای فرابنفش، بهطور عمیق وارد پوست میشوند. نوع بی که عامل اصلی اغلب سرطانهای پوستی است، طول موج ۲۸۰ تا ۳۲۰ را شامل میشود. این نوع اشعهها باعث برنزه شدن پوست بهمرور زمان میشوند و عامل اصلی آفتاب سوختگی هستند.
در حالت عادی، اشعه خورشید شامل هر دو نوع اِی و بی فرابنفش است و شدت تابش فرابنفش یازده که رسانههای ایران میگویند خطرناک است، واقعا هم خطرناک است.
سازمان بهداشت جهانی توصیه میکنند که اگر افراد زمان قابلتوجهی را در فضای باز میگذرانند، زمانی که شاخص فرابنفش ۳ یا بالاتر است، از خود محافظت کنند. یعنی کرم ضدآفتاب بزنند، پوست خود را با لباس بپوشانند و کلاه لبهدار بزنند تا آفتاب مستقیما به چشم و صورتشان نخورد. عینک دودی دافع اشعه فرابنفش نیز برای تابشهای شدیدتر توصیه میشود. این روشها هم از آفتابسوختگی و هم در صورت تداوم، از جهش ژنتیکی و وقوع سرطانهای پوستی جلوگیری میکنند.
اما نکته دیگری که درباره شاخص فرابنفش باید دانست این است که این شاخص با زاویه تابش آفتاب رابطه مستقیم دارد، یعنی در تابستان و در عرضهای جغرافیایی پایین و در تمام طول سال در خط استوا، بیشتر است. شاخص فرابنفش در زمانی که زمین پوشیده از برف است، یا در شنزارها و روی سطح دریا و رودخانه، به ایندلیل که بازتاب بیشتری صورت میگیرد و درون هواپیما یا بالای قلههای بلند، بهدلیل کمتر بودن ضخامت اتمسفر بالاتر است.
البته گرمای هوا لزوما بهمعنای بالا بودن شاخص فرابنفش نیست. همچنین ابری بودن شاخص فرابنفش را لزوما کاهش نمیدهد و تنها ابرهای ضخیم میتوانند مانع تابش اشعههای فرابنفش شوند و بخشی از آن را مسدود کنند. برعکس ابرهای پراکنده و نازک، میزان تابش فرابنفش را افزایش میدهند.
آیا شاخص فرابنفش بالای یازده، منحصر به ایران و بلای جدیدی است؟
بررسیهای ایرانوایر نشان میدهد که شاخص بالای یازده کنونی برای اغلب شهرهای ایران، موضوع جدیدی نیست. با این همه این شاخص بهندرت به بالای یازده میرسد و از این جهت که بدون رعایت نکات ایمنی بسیار میتواند خطرناک باشد، مهم است.
روز دوشنبه شاخص فرابنفش بغداد، پایتخت کشور همسایه ایران، عراق، سر ظهر ۸ و «خیلی بالا» است. برای کابل پایتخت افغانستان، این عدد ۱۴ و برای شهر مدینه در عربستان سعودی، ۱۲ است. شاخص فرابنفش دبی نیز برای ظهر روز دوشنبه، ۱۲ و «شدید» خواهد بود. این عدد برای شهر آنکارا، پایتخت ترکیه نیز ۹ و «خیلی بالا» است.
بنابراین احتمالا این عدد، در روزهای داغ تابستان در کشور ایران و سایر کشورهای منطقه، در سالهای اخیر، بارها تکرار شده است.
اما، دکتر «حسن نایب هاشم»، پزشک ایرانی و فعال حقوقبشر ساکن اتریش به ایرانوایر میگوید که اگرچه در اقلیم ایران که نزدیک به مدار «راس السرطان» است و خورشید در تابستان تقریبا به آن عمود می تابد، این عدد ممکن است برای روزها، شدت تابش فرابنفش را نشان دهد، ولی طبیعی نیست و نباید خطر آن را دستکم گرفت.
او توضیح میدهد: «میتواند قبلا هم روی داده باشد. ممکن است قبلا اندازهگیری نمیکردند ولی الان با وجود گوشیهای تلفن هوشمند حساسیت بیشتر شده و اندازهگیری میکنند. در حالت کلی، اگر هوا صاف و روشن باشد و تابستان باشد و آلودگی هوا هم استثنائا کمتر باشد، بهطور تئوریک میتوان گفت که اول تیر بالاترین میزان تابش یووی را دارد.»
این پزشک ایرانی تاکید دارد: «اگرچه آفتاب در تابستان در ایران مستقیم میتابد، نباید آن (عدد یازده) را طبیعی تلقی کرد و حتی چند دقیقه بدون محافظ بیرون رفتن میتواند خطرناک باشد. در چنین روزهایی در معرض آفتاب قرار گرفتن میتواند سوختگی پوستی ایجاد کند و تداوم آن ایجاد سرطان کند و به چشم هم میتواند آسیب برساند.»
دکتر نایب هاشم با تاکید بر اینکه قبلا بهدلیل نازکتر بودن لایه اُزون این خطر جدیتر بوده، میگوید: «این به این معنا نیست که الان خطری ندارد. البته که رنگ پوست هم تاثیر دارد و آنهایی که رنگ پوستشان روشنتر است بیشتر صدمه میخورند.»
همزمان یک فایل صوتی از یک پزشک داخلی در ایران بهدست ایرانوایر رسیده که در آن او نسبت به خطر بالای وقوع سرطان در شاخص فرابنفش یازده و بالاتر، هشدارهای جدی میدهد: «میتواند در سیستم خودایمنی ایجاد اختلال کند و باعث بیماریهای خودایمنی شود. کسانیکه بیماری خودایمن دارند، مثلا دیابت، آرتریماتویید دارند، آلرژی، اماس، الاس دارند، اینها وقتی یووی بالای ۶ است نباید از خانه بیرون بیایند. اگر بین ۸ تا ده باشد خطر بسیار شدید داریم که اگر از عینکهای یووی ۴۰۰ استفاده نشود، میتواند باعث آب مروارید و سرطان پوست شود. چون متاسفانه عمیق وارد بدن میشود. اما روزی که بین ۸ تا ۱۰ باشد اگر یک روز زیر آفتاب باشی، انگار ششماه زیر آفتاب بودی در همان یک روز. فرقی هم نمیکند توی ماشین و پشت شیشه بودی یا نه!»
به گفته او عدد یازده و بالاتر، «بسیار خطرناک» است و «اصلا بیرون آمدن جایز نیست. بیماریهایی مثل سرطان، آب مروارید، اختلال سیستم ایمنی حتی در نیم ساعت و ۴۰ دقیقهای که زیر آفتاب هستید، حتی اگر همه جا پوشانده شده باشد، همان چهل دقیقه روی مچ دست آفتاب بخورد، ضدآفتاب اسپیاف ۵۰ را هم اگر زده باشید، در عرض ۴۰ دقیقه بیاثر میشود. فقط ده دقیقه کافی است تا وارد پوست شود و در اصلاحگرهای دیانای (DNA) اختلال ایجاد کند و باعث سرطان بشود. خیلی خطرناک است. اما متاسفانه اطلاعرسانی درست نمیکنند. میگویند تعطیل رسمی است داخل خانه بمانید ولی همه مردم که نمیتوانند بمانند.»
چطور فردا و پسفردا و چهارشنبه از خود مراقبت کنیم؟
پزشکان میگویند در شرایطی مثل این هفته تهران و البته اغلب نقاط ایران، بهترین راه مراقبت از خود این است که در ساعتهایی که خورشید تقریبا عمود میتابد، یعنی حدود ده صبح تا ۳ و ۴ بعدازظهر، از خانه خارج نشوید. حتی بودن در ماشین و تماس آفتاب با پوست از پشت پنجره ماشین میتواند خطرناک باشد.
دکتر نایبهاشم ضمن تاکید بر اینکه نباید در ساعتهای ظهر و اوایل بعدازظهر در معرض آفتاب قرار گرفت، میگوید: «باید طوری لباس پوشیده باشید که بدن و بهخصوص صورت را بپوشاند، معمولا کلاه آفتابگیر و عینک آفتابی بهصورت که بیشتر در معرض آفتاب است، می تواند کمک کند که کمتر نور آفتاب بخورد. عینک هم از چشمها در مقابل اشعه یووی محافظت می کند. لباس بهتر است روشن باشد که نور را منعکس کند. میتوان در سایه ماند و کرمهای ضدآفتاب استفاده و تکرارش کرد، اسپیاف کرم حداقل ۳۰ باید باشد.»
او با تاکید بر اینکه اغلب شهرهای ایران، بهخصوص تهران در ارتفاع بالایی قرار گرفتهاند، میگوید: «مشخصا تهران، کوهستانی است و بیشتر در معرض مستقیم آفتاب قرار میگیرند.»
به همین دلیل است که پزشکان توصیه دارند، کرم های ضدآفتاب و پوشش مناسب و رنگ روشن در روزهای آفتابی و به خصوص در ساعات ظهر، همیشه باید وجه جداییناپذیر زندگی مردم در اقلیمهای شبیه اقلیم کنونی ایران باشد.
