ملی مذهبی _ شهرداری تهران اعلام کرد قطعه ۴۱ بهشت زهرا، محل دفن شماری از اعضای اعدامشده گروههای سیاسی مخالف جمهوری اسلامی در اوایل دهه ۱۳۶۰، اکنون به پارکینگ تبدیل شده است.
داوود گودرزی، معاون شهردار تهران، روز سهشنبه ۲۸ مرداد در این باره گفت: «قطعه ۴۱ همینطوری مانده بود و ما برای قطعهٔ ۴۲ نیاز به پارکینگ داشتیم، از مسوولان مجوز گرفتیم و آن را تبدیل به پارکینگ کردیم.» او افزود این قطعه قبلا محل دفن جانباختگان و اعدامشدگان سازمان مجاهدین خلق بود و آمادهسازی آن «درست و هوشمندانه» انجام شده است.
قطعه ۴۱، که برخی آن را «قطعه اعدامیها» یا «قطعه سوخته» مینامند، محل دفن اعضای گروههای سیاسی مختلف، نظامیان مرتبط با کودتای نوژه و شماری از سرمایهداران و بازاریان اعدامشده پس از انقلاب ۱۳۵۷ بوده است. در دهههای اخیر این قطعه با تخریب، دستکاری ردیف درختان، پنهان کردن آدرس قبرها و شکستن سنگها روبهرو بوده است.
این اقدام در حالی صورت گرفته است که قطعهٔ ۴۱ یادآور یکی از تاریکترین دورههای تاریخ معاصر ایران است.
در تابستان سال ۱۳۶۷ و پس از پایان جنگ ایران و عراق، بر اساس فتوا و فرمان روحالله خمینی، چند هزار زندانی سیاسی و عقیدتی در زندانهای اوین، گوهردشت و دیگر زندانها به شکل مخفیانه اعدام و در گورهای جمعی و بینام و نشان دفن شدند؛ رویدادی که به «کشتار ۶۷» شهرت یافته است.
آمار دقیق قربانیان این اقدام مشخص نیست اما برخی منابع تعداد آنان را بین سه تا پنج هزار نفر و برخی بیش از این تخمین میزنند. بسیاری از این زندانیان پیشتر محاکمه شده و یا در حال گذراندن دوران محکومیت خود بودند.
گروه پژوهشی مستقل «راستیاد» میگوید موفق به ثبت اطلاعات بیش از سه هزار و ۵۰۰ نفر از اعدامشدگان سال ۱۳۶۰ و بیش از ۱۰۰ مورد اعدام زیر ۱۸ سال شده است.
به گفته کارشناسان، تخریب و تبدیل این قطعه به پارکینگ میتواند هم یاد و خاطره جانباختگان را کمرنگ کند و هم امکان دسترسی خانوادهها و پژوهشگران به اطلاعات تاریخی این دوره را محدود سازد.
سازمان عفو بینالملل اعلام کرد که حکومت ایران با ساخت پارکینگ بر روی قطعه ۴۱ بهشت زهرا در تهران، شواهد حیاتی اعدامهای دسته جمعی مخالفان سیاسی در اوایل دهه شصت را از بین میبرد.
این سازمان روز شنبه یکم شهریور در شبکه های اجتماعی نوشت که این اقدام «یادآور تلخ دیگری از مصونیت نظام یافته در قبال جنایت های علیه بشریت آن دوران» است و آن را ادامه دهه ها محدودیت بیرحمانه علیه خانواده های قربانیان دانست؛ محدودیتهایی که حتی شامل کاشت گل یا ترمیم سنگ قبرهای تخریب شده بوده است.
در این بیانیه، عفو بینالملل این اقدام را “یادآوری تلخ دیگری از مصونیت سیستماتیک مقامات حکومت ایران در قبال جنایت علیه بشریت” در آن دوره دانسته است.
به گفته عفو بینالملل، داوود گودرزی، معاون شهردار تهران، بهطور رسمی تائید کرده است که تخریب قبرها در قطعه ۴۱ بهشت زهرا با مجوز رسمی انجام میشود. این اقدام در ادامه محدودیتهای چند دههای است که خانوادههای قربانیان را حتی از کاشت گل یا بازسازی سنگقبرهای ویرانشده منع کرده بود.
نابودی صحنه جرم
عفو بینالملل در ادامه بیانیه خود تاکید میکند که قبرهای فردی و دستهجمعی قربانیان اعدامهای دهه ۶۰ (۱۹۸۰ میلادی) در حقیقت “صحنههای جرم” محسوب میشوند و باید با روشهای علمی و تخصصی نبش قبر و مستندسازی شوند تا شواهد آنها حفظ گردد.
به گفته این نهاد بینالمللی حقوق بشر “نابودکردن این محلها، به معنای پنهانسازی مدارک جنایات و مانعتراشی در مسیر تحقق حق مردم و خانوادهها برای دستیابی به حقیقت، عدالت و جبران خسارت است”.
تخریب مستمر در دهههای اخیر
بر اساس مستندات عفو بینالملل، مقامات ایران در سالهای گذشته نیز قبرهای قربانیان دهه ۶۰ را با بولدوزر، ساخت ساختمان و جاده، تخلیه زباله یا ایجاد قبرهای جدید بر روی آنها تخریب کردهاند.
این روند تنها به قربانیان دهه ۶۰ محدود نمانده است. مقامات همچنین سنگقبر اعضای اقلیت بهایی و افراد کشتهشده در جریان اعتراضات ۲۰۲۲ موسوم به زن، زندگی، آزادی را نابود کرده و یا مورد بیحرمتی قرار دادهاند.
عفو بینالملل در پایان بیانیه خود از مقامات جمهوری اسلامی خواسته است فورا به “تخریب و بیحرمتی به گورهای فردی و جمعی” پایان دهند و حقوق خانوادهها برای خاکسپاری عزیزانشان با کرامت و احترام را رعایت کنند.
“روایت متروکهترین قطعه بهشتزهرا”
قطعهٔ ۴۱ بهشت زهرا به “قطعهٔ اعدامیها” یا “قطعهٔ سوخته” معروف است.
تخریب محل دفن مخالفان جمهوری اسلامی قدمتی دیرینه دارد و تاکنون نیز بارها این موضوع سبب محکومیت نظام جمهوری اسلامی در مجامع بینالمللی و در میان نهادهای مدافع حقوق بشر بوده است.
رسانههای داخلی نیز به دلیل گستردگی جنایتی که انجام گرفته و سانسور مطبوعات کمتر درباره قطعه ۴۱ نوشتهاند.
با اینحال از برخی گزارشها که در سالهای گذشته در ایران منتشر شده میتوان به قسمتی از متن یک گزارش خبرگزاری مهر تحت عنوان “روایت متروکهترین قطعه بهشتزهرا” اشاره کرد که نوشته است: «اکثر سنگقبرها کاملاً خرد شدهاند و بهسختی میشود نوشتههای رویشان را خواند. بعضی بهجای سنگ، روی مزار، یک درِ کوچک آهنی گذاشتهاند. قبر دیگر هیچ نشانهای ندارد، جز سنگهای کوچکی که دورتادور سنگقبر فرضی چیده شده. بعضی دیگر هم مزار سیمانی درست کردهاند. بین قطعهسنگهای هیچ قبر شکستهای، تصویری از متوفی نیست و فقط اسم و فامیل نوشته شده که آن هم با سنگها درهمشکسته. در فضای سنگین این قطعه، همه محتاطانه سعی کردهاند کمترین کلمات را روی سنگقبر بنویسند.»
گزارش مهر چندین سال پیش منتشر شد و با گذشت زمان و گستردگی ابعاد سرکوبها، روش تخریب قبور مخالفان جمهوری اسلامی نیز اکنون با گذشته متفاوت است.
تجربههای پیشین در بهشتزهرا، از جمله شامل شکستن سنگها، جابهجایی ردیف درختان و پنهانکردن نشانی مزارها بوده است ولی اکنون احداث پارکینگ آن هم با دریافت مجوز رسمی از شهرداری هدفی جز “پاکسازی حافظه عمومی” ندارد.
قطعه ۴۱ بهشت زهرا که پیشتر تقریبا با خاک یکسان شده بود، محل دفن شمار نامعلومی از اعدام شدگان گروه های مختلف سیاسی از جمله اعضای گروه فرقان، سازمان مجاهدین خلق، نظامیان و غیرنظامیان مرتبط با کودتای نوژه، ثروتمندان متهم به «جمع آوری مال حرام یا افساد فی الارض» و شماری از بازاریان مخالف حکومت است.
داوود گودرزی، معاون شهردار تهران، هفته گذشته تایید کرد که شهرداری این قطعه را به پارکینگ تبدیل کرده و گفت: «قطعه ۴۱ همین طوری مانده بود و ما نیاز به پارکینگ داشتیم. از مسوولان مجوز گرفتیم و آن را تبدیل به پارکینگ کردیم.»
عفو بین الملل در واکنش به این اظهارات تاکید کرده است که گورهای فردی و جمعی اعدام شدگان پس از انقلاب ۱۳۵۷ صحنه های جرم محسوب می شوند و باید تحت بررسی های تخصصی پزشکی قانونی قرار گیرند تا شواهد حفظ و حقیقت روشن شود.
این سازمان حقوق بشری بین المللی نابودی این گورها را تلاشی سازمان یافته از سوی مقامات جمهوری اسلامی برای پنهان کردن شواهد جنایت ها و سلب حق خانواده ها در دستیابی به حقیقت، عدالت و جبران آسیب دانست.
