جنبش حماس روز چهارشنبه فهرست گروگانها و زندانیان فلسطینی را که قرار است در یک توافق تبادل شوند، تحویل داد و اعلام کرد که به مذاکرات برای پایان دادن به جنگ در غزه خوشبین است.خلیل الحیه، از اعضای ارشد حماس و رئیس هیئت مذاکرهکننده این گروه در مصر، اعلام کرد که حماس برای آزادی ۴۸ گروگان باقیمانده در غزه، به «تضمینهای واقعی» برای برقراری آتشبسی پایدار نیاز دارد.مذاکرات صلح میان اسرائیل و حماس در شهر ساحلی شرمالشیخ در مصر با هدف اجرای مرحله نخست طرح صلح پیشنهادی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، وارد مرحلهای جدی شده است.
اظهارات الحیه در نخستین حضور علنی او از زمان حمله هوایی اسرائیل به دوحه در ماه گذشته مطرح شد؛ حملهای که او و چند مقام ارشد دیگر حماس را هدف قرار داد و منجر به کشته شدن شش نفر از جمله پسرش و رئیس دفترش شد. حماس میگوید «فضای خوشبینانه» بر گفتوگوهای جاری در مصر بر سر طرح صلح دونالد ترامپ حاکم است. اردوغان هم خبر داد ترامپ از ترکیه خواسته است برای قانع کردن حماس به حمایت از طرح او برای پایان دادن به جنگ غزه کمک کند.
خبرگزاری رویترز روز چهارشنبه ۱۶ مهر گزارش داد حماس با بیان اینکه «فضای خوشبینانه» بر مذاکرات حاکم است، فهرستی از زندانیانی را که میخواهد در ازای آزادی گروگانهای اسرائیلی و بهعنوان بخشی از یک توافق، آزاد شوند، ارائه کرده است.حماس از سوی ایالات متحده و اتحادیه اروپایی در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دارد.این گفتوگوها با هدف نهاییکردن طرحی برای اجرای یک پیشنهاد صلح ۲۰بندی انجام میشود که اخیراً رئیسجمهور ایالات متحده آن را ارائه کرد و هر دو طرفِ اسرائیل و حماس به آن واکنش مثبت نشان دادهاند.
این طرح خواستار برقراری آتشبس، آزادی همه گروگانها، خروج تدریجی اسرائیل از غزه و خلعسلاح حماس است؛ گروهی که آمریکا و اتحادیه اروپا آن را یک سازمان تروریستی میدانند.قرار بود روز چهارشنبه شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر، ابراهیم کالین، رئیس اطلاعات ترکیه، استیو ویتاکف، فرستاده ویژه ترامپ، و جرد کوشنر، داماد رئیسجمهور آمریکا، در شرمالشیخ حضور یابند.
رویترز میگوید طاهر النونو، از مقامهای ارشد حماس، از شرمالشیخ به خبرگزاری فرانسه گفت: «میانجیها تلاشهای زیادی میکنند تا هر مانعی را برای اجرای آتشبس برطرف کنند و روحیه خوشبینی در میان همه طرفها غالب است.»او افزود، گروه فلسطینی فهرست زندانیانی را که میخواهد در مرحله نخست آتشبس «بر اساس معیارها و اعدادِ مورد توافق» آزاد شوند، ارائه کرده است.
در ازای آن، قرار است حماس ۴۷ گروگان، چه زنده و چه جانباخته، را که در حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به اسرائیل اسیر شدند، آزاد کند.این در حالی است که شامگاه سهشنبه خبرگزاری آلمان به نقل از یک منبع مصری اعلام کرد روز دوم مذاکرات بین اسرائیل و حماس در حالی به پایان رسید که طرفین بر مواضع خود پافشاری میکنند و نسبت به روز اول پیشرفت محسوسی رخ نداده است.
پیشرفت در گفتوگوهای شرمالشیخ
بدر عبدالطیف، وزیر خارجه مصر، روز سهشنبه گفت مذاکرات در مسیر مثبتی پیش میرود و هدف آن دستیابی به توافقی نهایی برای اجرای مرحله نخست طرح ترامپ است.
او در سخنانی در شرمالشیخ گفت: «در اینجا، شهر صلح، مذاکرات میان طرفهای اسرائیلی و فلسطینی برای دستیابی به توافق در مرحله نخست این طرح در جریان است. این مرحله شامل آزادی گروگانها، تبادل شماری از زندانیان فلسطینی و جابهجایی نیروهای اسرائیلی است تا شرایط لازم برای تکمیل روند آزادی گروگانها فراهم شود.»
روز سهشنبه فوزی برهوم، از اعضای ارشد حماس، هم گفته بود هر توافقی باید پایان جنگ و عقبنشینی کامل اسرائیل از نوار غزه را تضمین کند. شرایطی که اسرائیل تاکنون هرگز نپذیرفته است.اسرائیل در مقابل خواستار خلعسلاح حماس است؛ درخواستی که این گروه قاطعانه رد میکند.
حماس همچنین خواستار توضیح دربارهٔ سازوکارها و روندهای لازم برای اجرای طرح ۲۰ مادهای دونالد ترامپ شده است، از جمله دریافت تضمینهایی مبنی بر اینکه اسرائیل پس از اجرای توافق دوباره به غزه حمله نخواهد کرد.
منبع مصری خبرگزاری آلمان میگوید که هیئت اسرائیلی تاکنون از ارائه هرگونه تعهد در این زمینه خودداری کرده و همچنین حاضر نشده است پیش از تبادل زندانیان، دربارهٔ توقف جنگ گفتوگو کند.
با همه این اوصاف، ترامپ روز گذشته در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «شانس واقعیای وجود دارد که بتوانیم کاری انجام دهیم.»
او افزود: «فکر میکنم احتمال دارد بتوانیم در خاورمیانه صلح برقرار کنیم. این چیزی فراتر از وضعیت غزه است. ما خواهان آزادی فوری گروگانها هستیم.»
ترامپ همچنین گفت اگر حماس و اسرائیل بر سر آتشبس به توافق برسند، ایالات متحده «هر کاری از دستش برآید انجام خواهد داد تا مطمئن شود همه به این توافق پایبند میمانند».
درخواست آمریکا از ترکیه
روز چهارشنبه از آنکارا هم خبر رسید که رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، گفته است دونالد ترامپ از او خواسته است حماس را برای حمایت از طرح غزه قانع کند و ترکیه در حال تشریح اقدامات لازم برای این گروه است.
ترکیه که از این طرح اعلام حمایت کرده و به مذاکرات در مصر پیوسته است، از منتقدان سرسخت عملیات اسرائیل در غزه است و آن را «نسلکشی» خوانده است. ترکیه همچنین تجارت با اسرائیل را متوقف کرده، خواستار اقدامات بینالمللی علیه دولت این کشور شده و بر راهحل دوکشوری تأکید دارد.
اردوغان در اظهاراتی به خبرنگاران در پرواز بازگشت از آذربایجان گفت با اعلام خبر درخواست حمایت ترامپ از ترکیه افزود: «ما در تمام این روند با حماس در تماس بودهایم. اکنون هم با آنها در تماس هستیم.»
اردوغان همچنین گفت: «در حال توضیح دادن به آنها هستیم که مناسبترین مسیر چیست و برای آنکه فلسطین با تعهد به سوی آینده گام بردارد چه اقداماتی لازم است.»
ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه که در دور گذشته گفتوگوها در دوحه نیز حضور داشت، در مذاکرات مصر نیز نقش دارد.
در پاسخ به پرسشی درباره احتمال اعزام نیروهای ترکیه به غزه در سناریوی پساجنگ و راههای تأمین امنیت در این منطقه، اردوغان گفت گفتوگوهای شرمالشیخ برای بررسی دقیق این موضوع حیاتی است، اما اولویت، برقراری آتشبس کامل، تضمین ارسال کمکها و بازسازی غزه است.
این گفتوگوها همزمان با برگزاری مراسمی در اسرائیل در جریان است که بهمناسبت دومین سالگرد حمله حماس در ۷ اکتبر سال ۲۰۲۳ برپاست؛ حملهای که باعث آغاز جنگ در غزه شد.
در حمله غافلگیرانه حماس به اسرائیل بیش از ۱۲۰۰ نفر اغلب غیرنظامی کشته شدند و ۲۵۱ نفر هم گروگان گرفته شدند که ۴۷ تن از آنان همچنان در اسارت هستند؛ از این میان، به گفته ارتش اسرائیل، ۲۵ نفر جان باختهاند.
عملیات نظامی اسرائیل در غزه تا امروز بیش از ۶۷ هزار کشته بر جا گذاشته است که بیش از نیمی از آنان زن و کودک بودهاند.
نگرانی قطر از موانع اجرایی توافق
در همین حال، قطر که از میانجیگران اصلی میان اسرائیل و حماس به شمار میرود، نسبت به موانع اجرایی توافق هشدار داد.
ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر در این خصوص گفت: «یکی از موانع اصلی مذاکرات کنونی، نحوه اجرای توافقهاست. باید راهحلهای عملی برای تضمین اجرای سریع مفاد این توافقها پیدا کنیم.»
او افزود: «ضروری است که ورود نهادهای بینالمللی به نوار غزه بدون مانع انجام شود و سازوکارهای نظارتی فوری برای جلوگیری از وخامت بیشتر اوضاع فعال شود.»
وزارت خارجه قطر اعلام کرد که نخستوزیر و وزیر خارجه این کشور، شیخ محمد بن عبدالرحمن آلثانی، روز چهارشنبه برای پیوستن به مذاکرات عازم مصر خواهد شد.
حضور مقامات آمریکایی و اسرائیلی در مذاکرات
نماینده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه، استیو ویتکاف، به همراه جرد کوشنر، داماد رئیسجمهور، و نیز ران درمر، مشاور ارشد نخستوزیر اسرائیل بنیامین نتانیاهو، قرار است به مذاکرات بپیوندند.
دفتر نخستوزیری اسرائیل روز سهشنبه اعلام کرد که تلآویو «با احتیاط خوشبین» است و این گفتوگوها را مذاکرات فنی برای نهاییسازی طرحی توصیف کرد که اصول کلی آن از سوی دو طرف پذیرفته شده است.
بر اساس طرح ترامپ، گروگانهای اسرائیلی باید فوراً آزاد شوند، نوار غزه تحت نظارت بینالمللی قرار گیرد و حماس نیز خلع سلاح شود؛ بندهایی که هنوز مورد پذیرش کامل این گروه قرار نگرفته است.
ترامپ روز دوشنبه در گفتوگو با خبرنگاران گفت: «به نظر من احتمال دستیابی به توافقی پایدار بسیار زیاد است؛ شاید همین روزها در مذاکرات مصر این اتفاق بیفتد.»
طرح ترامپ تاکنون با استقبال گسترده بینالمللی روبهرو شده است.
