ملی مذهبی _ صدور یک حکم غیابی تازه برای جعفر پناهی، فیلمساز شناختهشده و برنده نخل طلای جشنواره کن، بار دیگر نام او را در مرکز توجه افکار عمومی قرار داد. بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی وکیل او، مصطفی نیلی، شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران این کارگردان ۶۵ ساله را به اتهام «فعالیت تبلیغی علیه نظام» به یک سال حبس تعزیری و دو سال ممنوعیت خروج از کشور محکوم کرده است. افزون بر این، دادگاه برای همین مدت او را از عضویت در گروهها و جمعهای سیاسی و اجتماعی منع کرده است؛ حکمی که بدون حضور متهم صادر شده و وکیل او اعلام کرده است در مهلت قانونی نسبت به آن اعتراض خواهد کرد.
این حکم در شرایطی صادر شده که پناهی طی دو دهه گذشته بارها با محدودیتهای قضائی و امنیتی روبهرو بوده و بخش مهمی از مسیر حرفهایاش را زیر سایه همین محدودیتها ساخته است.
او نخستین بار در سال ۱۳۸۸ در پی اعتراضات پس از انتخابات ریاستجمهوری بازداشت و بعداً به شش سال زندان و ۲۰ سال ممنوعیت فیلمسازی، فعالیت اجتماعی و خروج از کشور محکوم شد؛ حکمی که هرچند در تمام ابعاد اجرا نشد، اما عملاً مسیر فعالیت او را در ایران تحت تأثیر قرار داد.
در سال ۱۴۰۱ نیز هنگامی که برای پیگیری بازداشت دو فیلمساز دیگر به دادسرا مراجعه کرده بود، خود بازداشت شد و مقامهای قضائی اعلام کردند که حکم قدیمیاش به اجرا گذاشته شده است. او در آن مقطع چند ماه در زندان ماند تا سرانجام با فشارهای داخلی و بینالمللی آزاد شد.
اتهامی که اکنون علیه او مطرح شده، به محتوای منتشرشده در صفحه اینستاگرام او در جریان جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل مربوط میشود؛ مطالبی که بنا بر گفته وکیلش، شامل انتقاد از عملکرد نهادهای حکومتی، اعتراض به صدور احکام اعدام، حمایت از زندانیان سیاسی و بیان دیدگاههایی درباره وضعیت کشور بوده است. انتشار چنین مطالبی از پناهی با سابقه فعالیتهای انتقادی او بیارتباط نیست و دادگاه آنها را مصداق «تبلیغ علیه نظام» دانسته است.
با این حال، این حکم در دورهای صادر شده که پناهی یکی از موفقترین سالهای کاریاش را پشت سر گذاشته است. فیلم «یک تصادف ساده» به کارگردانی او در خرداد امسال موفق شد نخل طلای جشنواره کن را بهدست آورد؛ افتخاری که جایگاه جهانی او را بیش از پیش تقویت کرد. پناهی پس از کسب جایزه، برخلاف توصیههایی که از احتمال دشواریهای حقوقی سخن میگفتند، به ایران بازگشت و در فرودگاه مورد استقبال گروهی از علاقهمندانش قرار گرفت. در همان روزها، انتشار ویدئوهایی از بدرقهکنندگان او و سردادن شعارهای اعتراضی بازتاب گستردهای یافت.
پناهی در نشست خبری جشنواره کن روایت کرده بود که عوامل فیلمش در روند تولید با فشارها و احضارهای امنیتی روبهرو شدهاند و او بارها مجبور بوده برای پیگیری وضعیت آنها به وزارت اطلاعات مراجعه کند. همین فضای کاری پرتنش یکی از محورهای اصلی گفتوگوی او با رسانهها پس از نمایش فیلم بود.با وجود تمامی این محدودیتها، جعفر پناهی همواره تأکید کرده است که قصد ترک دائمی کشورش را ندارد.
اکنون با اعلام حکم تازه دادگاه انقلاب، آینده کاری و شخصی پناهی دوباره در معرض پرسش قرار گرفته است. از یک سو، او در عرصه بینالمللی با موفقیت روبهروست و از سوی دیگر، در داخل کشور با روندی قضائی مواجه است که مشخص نیست در نهایت به چه نتیجهای خواهد رسید. تنها چیزی که تاکنون روشن شده، این است که وکیل او قصد دارد از تمام راههای قانونی برای اعتراض به حکم استفاده کند؛ روندی که احتمالاً طی هفتهها و ماههای آینده خبرساز خواهد ماند.در روزهای گذشته، فشار بر هنرمندان ایران بیشتر شده است. چند شب پیش گروهی از هنرمندان سینما نیز در یک مهمانی خصوصی بازداشت شدند. این رویداد با واکنش گسترده در شبکههای اجتماعی همراه شد.
در همین حال به گزارش دویچه وله، تلخیها و شیرینیهای زندگی در کم و بیش یک لحظه: جعفر پناهی، فیلمساز صاحبنام ایرانی در سیوپنجمین دوره از مراسم اهدای جوایز گاتهام درنیویورک سه جایزه مهم را برای تازهترین اثر خود، “یک تصادف تازه” دریافت کرد. او شامگاه دوشنبه (۱ دسامبر / ۱۰ آذر) جایزه بهترین کارگردانی، بهترین فیلمنامه و بهترین فیلم خارجی را در این مراسم به دست آورد.
جایزه گاتهام برای بهترین فیلم به “نبرد پشت نبرد” (One Battle After Another) به نویسندگی و کارگردانی پل توماس اندرسن رسید که در آن ستارگانی چون لئوناردو دی کاپریو نقشآفرینی کردهاند. پناهی در هنگام دریافت جایزه گاتهام برای بهترین فیلمنامه گفت که این جایزه را به تمامی سینماگران مستقل در ایران و در جهان اهدا میکند؛ سینماگرانی که به گفته او “در سکوت و بدون پشتیبانی همچنان فیلم میسازند و گاهی هرچه را که دارند به خطر میاندازند تا به باور خود به حقیقت و انسانیت پایبند بمانند.”
فیلم سیاسی و مهیج “یک تصادف ساده” که در خرداد ماه امسال نخل طلای هفتاد و هشتمین دوره جشنواره فیلم کن را کسب کرد، افشاگری تند و بیپردهای از فساد و استبداد در ایران است. این اثر پس از سالها محرومیت و ممنوعیت پناهی، نخستین حضور رسمی این فیلمساز در فستیوال کن را پس از سال ۲۰۰۳ رقم زد. پناهی که سالها با ممنوعیت کار و سفر از سوی جمهوری اسلامی مواجه بود، این بار توانست شخصاً در جشنواره کن حضور یابد و معتبرترین جایزه سینمایی جهان را دریافت کند. او پیش از این، آثارش را بهصورت مخفیانه از ایران خارج میکرد، از جمله فیلمی که در یک فلش مموری جاسازیشده در داخل کیک به جشنوارههای جهانی رسید.
اهدای نخل طلا به پناهی در آن زمان با واکنشهای بینالمللی همراه شده و ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، این رویداد را “اقدامی نمادین از مقاومت در برابر سرکوب رژیم ایران” توصیف کرده بود.اظهارت بارو با احضار کاردار فرانسه از سوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی و همچنین واکنش عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران همراه شد.
پناهی “یک تصادف ساده” را بدون اخذ مجوز از حکومت ساخته و بازیگران زن در آن حجاب اجباری ندارند. در خور توجه آنکه فرانسه این فیلم را به عنوان فیلم نماینده خود به منظور شرکت در رقابتهای بخش بهترین فیلمهای بینالمللی جوایز اسکار انتخاب کرده است. پناهی که در حال حاضر در خارج از ایران به سر میبرد، ساعاتی پیش از برگزاری مراسم اهدای جوایز گاتهام از سوی دادگاه انقلاب اسلامی به صورت غیابی از جمله به یک سال حبس محکوم شده بود.
