همزمان با حضور افراطیترین و وحشیانهترین دولت در تاریخ «دولت اسرائیل»، رویداد ۷ اکتبر با انفجاری بزرگ، بهعنوان یکی از سختترین رخدادها در تاریخ خونین مسئله فلسطین ظاهر شد و آن را در چارچوبی عربی، منطقهای و جهانی قرار داد. این رویداد مسیر عظیمی را گشود که «خاورمیانه» را بهطور برگشتناپذیر تغییر داد و پویایی نظامهای منطقهای و جهانی را دگرگون کرد.
پیامدهای جنگ اسرائیل علیه ایران ـ جنگی که ایالات متحده را نیز به درون خود کشاند و همراه با جنگهای سرد و گرم در پیرامون منطقه ادامه یافت ـ اوج این مسیر را نشان میدهد. با این حال، این پیامدها نمیتوانند ابعاد گسترده درگیریهای خاورمیانه و تأثیرات بعدی آن بر اعراب، جغرافیای پیرامونی و بهویژه بر خود اسرائیل را خلاصه کنند.
دولت اسرائیل به بهانه خلاص شدن از شر جنبش «حماس» و دیگر جناحهای مقاومت که در عملیات بزرگ علیه آن مشارکت داشتند، وارد جنگ نوار غزه شد تا با همدستی شرمآور آمریکا و غرب، آن را به جنگی آشکار برای نسلکشی و پاکسازی قومی علیه فلسطینیها تبدیل کند؛ نه فقط در غزه، بلکه در کرانه باختری.
این جنگ برای نتانیاهو ـ که همزمان با دستگاه قضایی اسرائیل بر سر پروندههای فساد درگیر بود ـ فرصتی بزرگ فراهم کرد؛ همچنین برای شرکای او که سرشار از نفرت نسبت به اعراب، مسلمانان و مسیحیان بودند. دولت از نبردهایی بیرون آمده بود که جامعه اسرائیل را دوپاره کرده و صدها هزار معترض را به خیابانها کشانده بود، اما اکنون نخبگان اسرائیلی از هر قشر در اتحادی خونین برای نابودی فلسطینیها گرد آمده بودند.
با ورود «حزبالله» لبنان به جنگ در حمایت از فلسطینیان و موفقیت مجموعه امنیتی ـ نظامی اسرائیل در وارد کردن ضربات سنگین به این حزب، و نیز با مداخله تدریجی آمریکا از جانب اسرائیل در جنگ علیه یمن (انصارالله)، علاوه بر انهدام سیستماتیک ماشین نظامی سوریه و پیشروی در کوه حرمون و جنوب سوریه، چنین مینمود که همه چیز برای اسرائیل آماده است تا کودتایی گسترده علیه رژیم ایران انجام دهد و آن را با دولتی به رهبری پسر شاه جایگزین کند؛ تا خط نفوذ اسرائیل از طریق اتحادی که از هند تا ایران و عربستان و خلیج فارس تا اتیوپی امتداد مییابد، گشوده شود و جهان اسلام تجزیه گردد و قدرتهای بزرگ جمعیتی، اقتصادی و نظامی از پاکستان تا ترکیه و از عربستان سعودی تا مصر تهدید شوند.
با وجود جنگ «پرشتاب» میان آمریکا و ایران، افشای یادداشت تفاهم میان دو کشور در ۱۸ ژوئن گذشته نشان داد که تغییر واقعی در خاورمیانه رخ داده است؛ اما این تغییر همان چیزی نبود که اسرائیلِ گرفتار در وحشیگری بیحد، انتظارش را داشت. نظام منطقهای به شکلی معکوس دگرگون شد و مسیر دیگری را پیش روی اسرائیل گشود: مسیری بهسوی افول؛ مسیری شاید طولانی، اما ادامهدار.
پیامدهای جنگ علیه ایران در این زمینه همچون «سد مأرب» بود که پس از سیل «الاقصی» فرو ریخت و کینهتوزی عظیمی را که دولت اسرائیل در نظم جهانی نمایندگی میکرد، آشکار ساخت؛ کینهای که با عبور اسرائیل از همه خطوط «قرمز» بینالمللی پیشین نمود یافت.
واقعیت آن است که اسرائیل نتوانست رژیم ایران را سرنگون کند، نفوذ منطقهای آن را پایان دهد یا پیروزی سیاسی به دست آورد. این جنگ همچنین ناتوانی ایالات متحده در تضمین امنیت منطقه را آشکار کرد؛ مسئله میزبانی پایگاههای نظامی که آمریکا قادر به دفاع از آنها نبود و حتی آتشی را که قرار بود از آن جلوگیری کند، بهسوی همان پایگاهها کشاند. پرسش دیگری که مطرح شد، اولویت دادن واشنگتن به دفاع از تلآویو به هزینه ریاض، دوحه، ابوظبی، منامه، کویت و مسقط بود. این پرسش مواضع کشورهای عربی حوزه خلیج فارس را در قبال برنامههای دونالد ترامپ برای گشودن تنگه هرمز با زور توضیح میدهد؛ همچنین تغییر موضع امارات از پیامهای پاسخ به درخواستهای اسرائیل برای کمک به جنگ، به موضعی مخالف را روشن میکند.
مواضع سیاسی اخیر آمریکا بیانگر فاصلهگیری فزاینده از دولت اسرائیل است، در حالی که نظرسنجیها نشاندهنده افزایش آگاهی آمریکاییها نسبت به مسئله فلسطین و کاهش محسوس حمایت از اسرائیل ـ حتی در میان یهودیان آمریکایی ـ است. این روند در کشورهای دیگر نیز دیده میشود؛ همانگونه که اخیراً در بریتانیا رخ داد و اندی برنهام، که احتمالاً نخستوزیر آینده بریتانیا خواهد بود، بابت سیاستهای حزبش در قبال فلسطین عذرخواهی کرد.
در حالی که نفوذ گسترده اسرائیل در آمریکا و جهان غرب را نمیتوان نادیده گرفت ـ نفوذی که یکشبه تغییر نخواهد کرد ـ اما خوانش عمیق تحولات جهانی پس از بیش از هزار روز از نسلکشی فلسطینیان نشان میدهد که جنون قدرت اسرائیل به اوج رسیده و مسیر افول آن واقعاً گشوده شده است.
محمد بستهنگار (زاده ۱۳۲۰ – درگذشت ۱۸ تیر ۱۳۹۷)
بستهنگار ذهنی جستجوگر داشت، چه برای اطلاعات علمی و دانش حقوقی که تخصص خود او بود ، و چه برای مسائل اجتماعی که در متن آنها قرار داشت . هر کتاب تازه ای که منتشر می شد ، نه تنها برای خودش که برای دوستان هم می خرید. کتابهایی را که می خرید ، تندخوانی می کرد و مطالب آن را به خوبی درمی یافت و به ذهن می سپرد .و به دلیل همین علاقه به مطالعه کتابخانۀ شخصی نسبتاً بزرگ و خوبی به همین طریق فراهم کرده بود.
یاد گرامی اش جاویدان باد!
- 1405/04/20
