ملی مذهبی _ خبرگزاری هرانا در گزارشی با عنوان «زمستان سرخ»، هویت اسمی و تصویری دستکم ۷۰۰۷ جانباخته و ۵۳ هزار و ۷۷۷ بازداشتی اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ را بهصورت فردبهفرد ثبت و مستند کرده است؛ آماری که شامل صدها کودک و نوجوان نیز میشود.
بر اساس این گزارش، دادهها از بیش از ۱۴۳ هزار و ۳۳۰ گزارش مردمی گردآوریشده در بازه زمانی ۷ دی تا ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ استخراج شده و علاوه بر جانباختگان، دهها هزار مورد جراحت، بازداشت، احضار و اعتراف اجباری را نیز در بر میگیرد.
هرانا اعلام کرده است که در این گزارش برای بیش از ۵۳ هزار و ۷۷۷ بازداشتی، از جمله صدها کودک و دانشآموز و دهها دانشجو، پروندههای جداگانه مستندسازی تنظیم شده است. این پروندهها در بسیاری موارد شامل نام، سن، محل بازداشت و وضعیت حقوقی افراد هستند؛ حتی اگر بهدلیل ملاحظات امنیتی در نسخه عمومی گزارش منتشر نشده باشند.
بهنوشته هرانا، اعتراضات سراسری دی و بهمن از یکسو موجی بیسابقه از مستندسازی را رقم زد و از سوی دیگر با قطع گسترده اینترنت، سانسور و ارعاب منابع همراه بود. این نهاد حقوق بشری هشدار داده است که خطر اصلی در چنین شرایطی نهتنها کمشماری موارد نقض حقوق بشر، بلکه از دست رفتن امکان راستیآزمایی هویتها، زمانها، مکانها و الگوهای سرکوب است.
گزارش «زمستان سرخ» بر روششناسی ثبت حداقل موارد قابل راستیآزمایی تکیه دارد و تاکید میکند هر عدد تنها زمانی وارد آمار نهایی شده که شواهد همپوشان و تاییدشده برای آن وجود داشته است؛ هرچند نویسندگان اذعان میکنند دامنه واقعی نقضها فراتر از ارقام ثبتشده است.
بر اساس دادههای این گزارش، در ۵۰ روز نخست اعتراضات، دستکم در ۶۸۲ نقطه در ۲۰۳ شهر و هر ۳۱ استان کشور تجمع یا حرکت اعتراضی ثبت شده است. هرانا این گستره جغرافیایی را نشانه سراسریبودن اعتراضات و واکنش حکومتی به آن دانسته است.
در بخش تلفات، شمار معترضان کشتهشده ۶ هزار و ۴۸۸ نفر اعلام شده است. علاوه بر این، ۲۳۶ کودک جانباخته، ۷۶ غیرنظامی غیرمعترض و ۲۰۷ نفر از نیروهای نظامی و حکومتی یا افراد مسلح وابسته به حکومت در فهرست جانباختگان ثبت شدهاند. هرانا تاکید کرده است که بیش از ۱۱ هزار و ۷۴۴ پرونده دیگر همچنان در حال بررسی است و در آمار نهایی لحاظ نشدهاند.
این گزارش همچنین از ثبت دستکم ۲۵ هزار و ۸۴۶ غیرنظامی مجروح و ۴ هزار و ۸۸۴ مجروح در میان نیروهای نظامی و امنیتی خبر میدهد. در حوزه بازداشتها، علاوه بر معترضان خیابانی، فعالان مدنی، روزنامهنگاران، دانشجویان، معلمان و اعضای اقلیتهای مذهبی و قومی نیز در میان بازداشتشدگان دیده میشوند.
در میان بازداشتشدگان، ۵۵۵ کودک و نوجوان و ۱۴۷ دانشجو شناسایی شدهاند. همچنین ۳۶۹ مورد اعتراف اجباری مستند شده که بهگفته هرانا، بسیاری از آنها تحت شکنجه، تهدید یا فشار بر خانوادهها و در شرایط محرومیت از وکیل اخذ شدهاند و بعدها در رسانههای حکومتی منتشر شدهاند.
هرانا در بخش پایانی گزارش تاکید کرده است که «زمستان سرخ» نه آمار نهایی، بلکه نقطه شروعی برای پاسخگویی است؛ تلاشی برای آنکه نام و چهره قربانیان در میان اعداد گم نشود و زمینهای برای بررسیهای حقوقی و قضایی در آینده فراهم شود.
هم چنین هرانا نوشت:
«زمستان سرخ: گزارشی از پنجاه روز نخست پس از آغاز اعتراضات سراسری در ایران (۷ دیماه تا ۲۶ بهمنماه ۱۴۰۴)» امروز منتشر شد. این گزارش توسط مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران تهیه شده و پنجاه روز نخست پس از آغاز اعتراضات از ۷ دیماه را مستند میکند.
این گزارش حدوداً ۱۳۵۰ صفحهای حاصل یک تلاش هماهنگ و چندبخشی میان توابع مختلف مجموعه فعالان از جمله خبرگزاری هرانا، ابتکار دادگستر، ابتکار مستندسازی سپاه پاسداران و واحد آمار این سازمان است. این اثر، روایتی ساختاریافته از مرحله آغازین اعتراضات سراسری دی و بهمن در ایران و واکنش حکومت را ثبت و حفظ میکند.
یافتههای گزارش بر پایه بیش از ۱۴۳,۳۳۰ گزارش هرانا از منابع اختصاصی و باز است که طی بازه ۵۰ روزه جمعآوری، راستیآزمایی و تحلیل شدهاند.
نسخه کامل گزارش را با کلیک بر روی تصویر در قالب پی.دی.اف دانلود کنید
چرا این گزارش و چرا اکنون؟
چرخههای گسترده اعتراضات معمولاً دو روند موازی ایجاد میکنند:
۱. حجم بیسابقهای از مستندسازی.
۲. تلاش هماهنگ مقامات حکومتی برای محدودسازی ارتباطات، شکلدهی روایتها و ارعاب منابع.
در چنین شرایطی، خطر اصلی تنها کمشماری موارد نقض حقوق بشر نیست، بلکه از دست رفتن امکان راستیآزمایی هویتها، مکانها، تاریخها و الگوها در زمانی است که هنوز امکان بازیابی و تثبیت شواهد وجود دارد.
این گزارش بر یک روششناسی منضبط حقوق بشری مبتنی است که بر ثبت «حداقل موارد قابل راستیآزمایی» تمرکز دارد، نه انتشار برآوردهای حداکثری. یافتهها تنها در مواردی ارائه شدهاند که شواهد همپوشان و تأییدشده وجود داشته است، حتی در شرایطی که دامنه واقعی نقضها احتمالاً فراتر از آن چیزی است که در زمان واقعی قابل تأیید بوده است.
این انتشار هم بهعنوان یک سند عمومی و هم بهعنوان زیرساخت آرشیوی برای تحلیلهای حقوقی و فرآیندهای آتی پاسخگویی طراحی شده است.
محتوای گزارش
این گزارش پنجاه روز نخست اعتراضات را با تمرکز بر پرسشهای محوری پاسخگویی بررسی میکند:
۱. اعتراضات چگونه شکل گرفت و از نظر جغرافیایی چگونه گسترش یافت؟
۲. نیروهای حکومتی چگونه و از طریق چه ساختارهایی واکنش نشان دادند؟
۳. چه اشکالی از آسیب و نقض رخ داد؟
۴. شرایط قطع ارتباطات چگونه بر دسترسی، کیفیت و راستیآزمایی اطلاعات تأثیر گذاشت؟
۵. در محیطی همراه با نظارت گسترده و محدودیت دسترسی، محتوا چگونه احراز هویت و تطبیق داده شد؟
۶. چگونه خطر محتوای دستکاریشده، جعلی یا تولیدشده با هوش مصنوعی شناسایی و مدیریت شد؟
۷. الگوهای مستندشده چگونه از منظر حقوقی قابل تحلیل هستند؟
۸. چگونه میتوان سوابق بهویژه هویت قربانیان و بازداشتشدگان را بدون افزایش خطر حفظ کرد؟
بخشهای مختلف گزارش به روندهای اعتراضی و جغرافیای آنها، اعتراضات دانشگاهی، شعارها، ساختار و ابزارهای سرکوب، الگوهای نقض (از جمله کشتار، جراحات، بازداشتها، اعترافات اجباری، فشار بر خانوادهها و نقض بیطرفی پزشکی)، تحلیل حقوقی، واکنشهای بینالمللی و نحوه بسیج سازوکارهای مستندسازی مجموعه فعالان میپردازد.
در مرکز این گزارش دو محور اصلی قرار دارد:
- ثبت راستیآزماییشده کشتهشدگان، از جمله کودکان.
- ثبت مستند بازداشتشدگان، از جمله افراد زیر سن قانونی، دانشجویان و بازداشتهای گروهی.
یافتههای کلیدی
گستره جغرافیایی
▫️تعداد کل محلهای اعتراض: ۶۸۲
▫️تعداد شهرهای منحصربهفرد: ۲۰۳
▫️تعداد استانهای منحصربهفرد: ۳۱
توزیع جغرافیایی نشان میدهد که هم اعتراضات و هم واکنش حکومت، ماهیتی سراسری داشتهاند.
اعتراضات دانشجویی
▫️اعتراضات دانشگاهی مستندشده: ۵۵
▫️دانشگاههای درگیر در اعتراض: ۳۶
دانشگاهها به فضاهای مدنی محوری در بطن جنبش اعتراضی و همچنین در واکنش حکومتی تبدیل شدند.
تلفات: ابعاد و ترکیب
در پنجاه روز نخست مورد پوشش این گزارش، مستندسازی تجمیعشده موارد زیر را ثبت کرده است:
▫️معترضان کشتهشده: ۶،۴۸۸ نفر
▫️کودکان کشتهشده (جداگانه و بدون احتساب در معترضان): ۲۳۶ نفر
▫️غیرنظامیان کشتهشده (غیرمعترض): ۷۶ نفر
▫️نیروهای نظامی و حکومتی کشتهشده: ۲۰۷ نفر
▫️مجموع تلفات: ۷،۰۰۷ نفر
علاوه بر این، ۱۱,۷۴۴ پرونده همچنان در دست بررسی است و در آمار نهایی تأییدشده لحاظ نشدهاند.
بهطور جداگانه، هشت مورد مرگ غیرنظامیان در اثر درگیری میان شهروندان در اماکن عمومی نیز مستند شده است.
تفکیک دستهبندیها عامدانه انجام شده است. تمایز میان معترضان، کودکان، غیرنظامیان غیرمعترض و نیروهای حکومتی یا حامی حکومت از اختلاط تحلیلی جلوگیری کرده و امکان تفسیر حقوقی و آماری دقیقتر را فراهم میکند.
این ارقام نمایانگر حداقل موارد قابل راستیآزمایی در شرایطی هستند که دسترسی جامع امکانپذیر نبوده است.
جراحات
▫️نیروهای نظامی و امنیتی مجروح: ۴,۸۸۴ نفر
▫️غیرنظامیان مجروح: ۲۵,۸۴۶ نفر
این آمار گستره خشونت را فراتر از تلفات قطعی نشان میدهد و ابعاد کلی آسیب را ترسیم میکند.
بازداشتها
▫️مجموع بازداشتها: ۵۳,۷۷۷ مورد
▫️کودکان، نوجوانان و دانشآموزان بازداشتشده: ۵۵۵ نفر
▫️دانشجویان بازداشتشده: ۱۴۷ نفر
آمار بازداشت شامل مواردی است که هویت افراد بهطور مشخص ثبت شده و همچنین بازداشتهای گروهی تأییدشده را دربر میگیرد؛ در بسیاری موارد، انتشار نام افراد ممکن نبوده یا خطرآفرین بوده است.
اعترافات اجباری
▫️اعترافات اجباری مستندشده: ۳۶۹ مورد
گزارش، اعترافات اجباری را بهعنوان ابزاری نظاممند برای ارعاب و کنترل روایت در محیطی با نظارت شدید و محدودیت رسانهای تحلیل میکند.
احضاریهها
▫️احضاریههای مستندشده: ۱۱,۰۵۳ مورد
احضاریهها بهعنوان سازوکاری موازی برای اعمال فشار حقوقی عمل کرده و دامنه کنترل حکومت را فراتر از بازداشت رسمی گسترش دادهاند.
فهرست جانباختگان: روششناسی و حفاظت
پیوست «الف» شامل فهرست جانباختگان است. تصمیم درباره انتشار اطلاعات بر اساس یک رویکرد حفاظتمحور گرفته میشود؛ به این معنا که منفعت عمومی انتشار اطلاعات در برابر خطر تلافیجویی علیه خانوادهها، شاهدان و گزارشگران سنجیده و توازن لازم رعایت میشود.
در مواردی که نامها منتشر شدهاند، تا حد امکان اطلاعات زیر نیز درج شده است:
▫️سن
▫️محل وقوع
▫️شاخصهای مستندسازی مورد استفاده در راستیآزمایی
▫️منابع
در صورتی که یک منبع ثالث بهعنوان منبع اصلی ذکر شده باشد، هرانا اطلاعات را از طریق شبکه گزارشگری خود بهطور مستقل راستیآزمایی کرده است.
در مواردی که انتشار اطلاعات میتواند خطر غیرقابلقبول ایجاد کند، این موارد در آمارهای تأییدشده لحاظ شده و برای اهداف پاسخگویی در سامانههای امن مستندسازی، نگهداری میشوند.
این فهرست حاصل یک فرآیند ساختاریافته و چندمرحلهای راستیآزمایی است که با هدف حفظ یک سند عمومی دقیق و در عین حال جلوگیری از افزایش خطر برای افراد داخل کشور طراحی شده است.
ارزیابی حقوقی و اهمیت برای پاسخگویی
این گزارش شامل یک ارزیابی اولیه حقوقی است که الگوهای مستندشده را بهعنوان نقضهای احتمالی حقوق بینالملل حقوق بشر معرفی میکند و در صورت احراز آستانههای لازم، آنها را در چارچوب حقوق کیفری بینالمللی بررسی میکند.
الگوهای استفاده از نیروی مرگبار، بازداشتهای گسترده، اعترافات اجباری و سایر نقضها در چارچوب استانداردهای حقوقی مربوط به موارد زیر تحلیل شدهاند:
▫️حق حیات
▫️دادرسی عادلانه
▫️آزادی بیان و تجمع
▫️منع شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز
این گزارش با اتکا به نامها، تاریخها، مکانها و الگوهای راستیآزماییشده، مستندسازی را به مسیرهای مشخص پاسخگویی پیوند میدهد.
این گزارش علاوه بر ثبت آماری، به تحلیل حقوقی الگوهای استفاده از نیروی مرگبار، بازداشتهای گسترده، اعترافات اجباری و سایر نقضها در چارچوب حقوق بینالملل حقوق بشر میپردازد و مستندسازی را به مسیرهای مشخص پاسخگویی پیوند میدهد.
📎 ادامه گزارش به زبان فارسی (https://www.hra-iran.org/fa/?p=8492)
📎 دانلود مستقیم فایل پی دی اف گزارش از تلگرام (https://t.me/hranews/111666)
📎 گزارش کامل به زبان انگلیسی (https://t.me/hranews/111666)
