ملی مذهبی _ سفر منطقهای «علی لاریجانی»، دبیر تازهمنصوب شده شورای عالی امنیت ملی ایران، به عراق و لبنان در لحظاتی انجام میشود که تنشها بر سر نقش تهران در معادلات منطقهای و سرنوشت «حزبالله لبنان» و «حشدالعشبی» عراق به اوج خود رسیده است.
خبرگزاری ایرنا در تفسیری در مورد سفر علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران به لبنان نوشته است: این سفر به خودی خود، موفقیتی مهم برای دیپلماسی ایران بود؛ بهویژه که در زمانی انجام شد که مخالفان جمهوری اسلامی میکوشیدند چهرهای منزوی از کشور ارائه دهند.
سفر ، نمادین بود، تلاشی برای حفظ روابط، و بازیابی وضعیت خود در یک منطقه بحرانزده.
علی لاریجانی پیش از لبنان به عراق سفر کرده بود. حکومت ایران هنوز در عراق پرنفوذ است و کمتر با در بسته مواجه میشود. در لبنان اما وضع سختتری دارد، با وجود ارتباط مستحکم با حزبالله که یکی از ارکان نظام پرتنش قدرت در لبنان است.
روزنامه اسرائیلی هاآرتص در مورد سفر لاریجانی به عراق و لبنان نوشته است: سؤال این است که آیا ایران میخواهد دوباره «حلقه آتش» را احیا کند؟ حلقهای که پس از جنگ اخیر تقریباً فروپاشیده است. به نظر میرسد ایران در این مقطع قصد دارد حضور خود را نشان دهد و اعلام کند که با وجود عقبنشینی از سوریه و لبنان، همچنان قادر به تأثیرگذاری و حتی تهدید ثبات کشورهایی است که نیروهای نیابتی تضعیفشدهاش در آن حضور دارند.
از بغداد تا بیروت، او با پروندههایی روبهروست که هم بوی امنیت دارند و هم رنگ رقابت ژئوپلیتیک. تهران بهدنبال دفاع از محور مقاومت است و مخالفان بهدنبال فرصتی برای مهار نفوذ ایران و پایان دادن به این محور. لاریجانی در این سفر با پیامهای آشکار و پنهان خود، تلاش دارد نشان دهد که تهران همچنان بازیگری فعال و مداخلهگر در تعیین معادلات قدرت در غرب آسیاست؛ اما مخالفان شاهد افول این نفوذ هستند.
همچنین برخی در ایران گمانهزنی میکنند که این سفر لاریجانی به معنای بهدست گرفتن پرونده مذاکرات مختلف موجود در کشور است اما «عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه، درباره احتمال سپرده شدن پرونده مذاکرات به دبیر شورای عالی امنیت ملی گفت: «فعلا چنین برنامهای در دستور کار نیست و تصور نمیکنم این اتفاق رخ دهد.»
به دنبال تقویت محور مقاومت در عراق
دبیر شورای عالی امنیت ملی، روز دوشنبه ۲۰مرداد وارد بغداد شد و توسط «قاسم الاعرجی» مشاور امنیت ملی عراق در فرودگاه مورد استقبال قرار گرفت. وی پیش از انجام دیدارهای رسمی به محل کشتهشدن «قاسم سلیمانی»، فرمانده کشته شده سپاه قدس، در نزدیکی فرودگاه بغداد رفت، بسیاری میگویند هدف او در این سفر تقویت همان گروهی است که سلیمانی آن را شکل داده بود: محور مقاومت.
یکی از اهداف کلیدی سفر لاریجانی به عراق، تشویق احزاب شیعی عراق برای تسریع در تصویب لایحه قانونیشدن «حشد الشعبی» در پارلمان این کشور بوده است. برخی معتقدند سفر لاریجانی به بغداد در میانه اختلافهای عمیق در عراق بر سر قانون پیشنهادی درباره نیروهای بسیج مردمی این کشور صورت گرفت. قانونی که الحشد الشعبی را رسما به مجموعه نیروهای مسلح عراق ملحق کرده و سازمان آن را تحت فرماندهی کل نیروهای مسلح قرار میدهد.
لاریجانی همچنین در سفر خود به عراق مدام پیامهایی برای محور مقاومت داشت. وی در نشست خبری خود در بغداد، گفت: «ملت عراق و لبنان رشید و شجاع هستند، نیازمند به این نیستند که ما به آنها مطلبی بگوییم، ایران دوست هر دو کشور است و همفکری دارد، اما دستوری نمیدهد.» او همچنین تاکید کرد که گروههای مقاومت مانند «حزبالله» لبنان به بلوغ سیاسی رسیدهاند و «نیازی به قیم ندارند.» لاریجانی در ادامه، با اشاره به ماهیت اجتماعی این جریانها، گفت: «جبهه مقاومت ریشه در مردم منطقه دارد و هر بخش آن سرمایه ملی کشور خود است.»
وی پیش از ترک عراق به مقصد لبنان نیز اعلام کرد که جبهه مقاومت دنبال منافع مردم منطقه است. او اضافه کرد که نیروهای محور مقاومت «از یک درک خوب از شرایط برخوردار هستند و میدانند که در هر مقطعی چه کنند لذا من فکر میکنم که همه تلاشها باید این باشد که این ظرفیت حفظ شود.»
امنیت مرزی یا نگرانی بینالمللی؟
مهمترین دستاورد لاریجانی در سفرش به بغداد امضای یک تفاهمنامه مرزی بود. این تفاهمنامه در دیدار با «محمد شیاع السودانی»، نخستوزیر این کشور به امضا رسید. این متن برای هماهنگی مرزبانی و مقابله با گروههای مسلح در مرز مشترک تنظیم شده است.
پیش از سفر، لاریجانی گفته بود این تفاهم «نقطه مهمی» در چارچوب رویکرد ایران برای همزمانی تامین امنیت خود و همسایگان است که «برخلاف برخی کشورها که فقط امنیت را برای خود میدانند»، بر توجه به امنیت منطقه تاکید دارد. این تفاهمنامه برداشتهای مختلفی را در پی داشته است. یک منبع امنیتی عراق به روزنامه «الشرق الاوسط» گفت که این صرفا یادداشتی مشابه یادداشتهای قبلی است و توافق کامل محسوب نمیشود، چرا که الزام حقوقی یا جزییات اجرایی دقیق ندارد.
اما این تفاهمنامه نگرانی واشنگتن را در پی داشت. «تمی بروس»، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، در یک نشست خبری با انتقاد از توافقنامه امنیتی تازه امضاشده میان ایران و عراق گفت واشنگتن «از هیچ اقدامی که عراق را به دولت مطیع ایران تبدیل کند» حمایت نمیکند و تنها از قوانینی پشتیبانی خواهد کرد که حاکمیت عراق را تقویت کند. در واکنش، سفارت عراق در واشنگتن بیانیهای صادر کرد و ضمن رد این اظهارات، تاکید کرد که عراق کشوری کاملا مستقل است و حق دارد توافقنامهها و یادداشتهای تفاهم را بر اساس قانون اساسی، قوانین ملی و منافع عالی خود امضا کند و این توافق اخیر با ایران را صرفا بخشی از همکاریهای دوجانبه برای حفظ امنیت مرزها و ثبات منطقه دانست.
سفر به بیروت
سفر علی لاریجانی به بیروت در روز ۱۳ اوت (۲۲ مرداد)، یک هفته پس از آن صورت گرفت که دولت لبنان به ارتش دستور داد تا پیش از پایان سال ۲۰۲۵، طرحی برای خلع سلاح حزبالله تهیه کند. مقامات ایران مخالفت خود را با این طرح ابراز کردهاند.
دهها نفر از هواداران حزبالله در مسیر فرودگاه تا شهر بیروت به استقبال لاریجانی رفتند و با سردادن شعارهای حمایتی، کاروان او را همراهی کردند. لاریجانی نیز برای دقایقی از خودرو پیاده شد و با آنها دیدار و احوالپرسی کرد.
الجزیره، از قول زینا خضر، خبرنگار خود در بیروت نوشته است، لاریجانی در این سفر نسبت به روزهای قبل، از زبان دیپلماتیکتری استفاده کرد: او گفت که سیاست ایران بر همکاری دوستانه است، نه دیکته کردن دستورها و جدولهای زمانی – و در اینجا به ایالات متحده اشاره داشت که طرحی چهارماهه برای پایان تنش با اسرائیل ارائه کرده است که شامل خلع سلاح حزبالله میشود.
در جریان این سفر، لاریجانی با رئیسجمهور لبنان، ژوزف عون، نخستوزیر، نواف سلام و رئیس پارلمان نبیه بری — که از نزدیکان حزبالله محسوب میشود — دیدار و گفتوگو کرد.
عون در دیدار با علی لاریجانی به او گفت که بیروت هرگونه دخالت در امور داخلی خود را رد میکند. او اظهارات مقامات تهران درباره طرح خلع سلاح حزبالله را «غیرسازنده» خوانده است. عون به لاریجانی گفته است: «هیچکس مجاز نیست که سلاح بهدست گیرد و از حمایت خارجی بهعنوان اهرم فشار استفاده کند.»
لاریجانی در پاسخ گفته است که ایران در تصمیمگیریهای لبنان دخالت نمیکند: «هر تصمیمی که دولت لبنان با مشورت مقاومت بگیرد، از نظر ما محترم است.» او همچنین افزوده: «ایران هیچ طرحی به لبنان نیاورد، این ایالات متحده بود که چنین کرد. آنهایی که در امور لبنان مداخله میکنند، همان کسانی هستند که طرح و ضربالاجل دیکته میکنند.»
نخستوزیر، نواف سلام پس از دیدار با لاریجانی گفت اظهارات مقامات ایرانی در مخالف با خلع سلاح حزبالله انتقاد مستقیم از تصمیمات مراجع قانونی لبنان و «نقض آشکار هنجارهای دیپلماتیک و خدشه به اصل احترام متقابل به حاکمیت» است. سلام همچنین گفته که لبنان «نیازی به موعظه از سوی هیچکس» ندارد، سالها مدافع آرمان فلسطین بوده و «بهای سنگینی» در مقاومت در برابر اسرائیل پرداخته است؛ لبنان کشوری کوچک است که سالها از مداخله خارجی رنج برده و «زمان آن رسیده این صفحه را ورق بزنیم». سلام تأکید کرده: «لبنان اجازه نخواهد داد بهعنوان سکویی برای تسویهحسابها یا میدان نبرد پیامرسانیهای منطقهای استفاده شود.»
لاریجانی در دیدار با نبیه بری، رئیس مجلس لبنان گفت ایران به دنبال تقویت روابط با دولت لبنان است، اما توصیه کرد که لبنان «مقاومتی» را که حزبالله علیه اسرائیل رهبری کرده، حفظ و ارزشگذاری کند.
او پس از دیدار با بری به خبرنگاران گفت: «من مسئول امنیت ملی ایران هستم و به شما میگویم که ایران هیچ قصدی برای دخالت در امور هیچ کشوری، از جمله لبنان، ندارد.» لاریجانی همچنین گفت سایر کشورها و نیروهای خارجی نباید به لبنان «دستور» بدهند و به نقشهراه آمریکا برای خلع سلاح حزبالله اشاره کرد.
او با تأکید بر اینکه «مردم لبنان شجاع و توانمند در تصمیمگیری برای خود هستند» خواستار «گفتوگویی دوستانه، فراگیر و جدی» میان دولت لبنان و حزبالله شد تا درباره موضوع سلاح به «تصمیمات درست» برسند.
لاریجانی از لبنانیها خواست «میان دوست و دشمن تفاوت قائل شوند» و نسبت به اسرائیل هشدار داد که «به حیوان درندهای تبدیل شده است». او گفت: «دوست شما کسی است که با اسرائیل مقابله کرد و باید تفاوت را بدانید.»
در امور لبنان دخالت نمیکنیم اما از حزبالله حمایت میکنیم
به گزارش ایران وایر پس از جنگ سال گذشته و تحولات سیاسی تازه در لبنان، از جمله تصویب طرح «انحصار سلاح در دست حکومت» که هدفش خلعسلاح همه گروهها از جمله حزبالله است، فضای سیاسی این کشور به یکی از حساسترین مقاطع خود در سالهای اخیر رسیده است. تهران این طرح را بخشی از سناریوی آمریکا و اسراییل برای تضعیف محور مقاومت میداند و تلاش دارد با حضور مستقیم در بیروت، پیام سیاسی و امنیتی روشنی به دولت و جریانهای لبنانی بدهد. در چنین شرایطی، سفر لاریجانی به لبنان نهتنها واکنش جریانهای مخالف حزبالله در داخل این کشور را برانگیخته، بلکه به صحنه رقابت و فشار خارجی، از عربستان گرفته تا ایالات متحده، تبدیل شده است.
در آستانه سفر لاریجانی به بیروت، گزارش شده بود که «یزید بن فرحان»، فرستاده عربستان با فشار بر «نواف سلام»، نخستوزیر و همراهی حزب «نیروهای لبنانی» تلاش کرده این سفر را بهدلیل مواضع تهران در حمایت از مقاومت لغو کند؛ تلاشی که با همراهی «سمیر جعجع»، یکی از سیاستمداران مخالف حزبالله، برای متقاعد کردن رییسجمهور این کشور به عدم پذیرش لاریجانی ادامه یافت. اگر چه این خواست انجام نشد اما باعث شد تا تقریبا مقام رسمی بلند پایهای در استقبال از دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران حضور نداشته باشد. به همین خاطر استقبال از وی مردمی و توسط نیروهای نزدیک به حزبالله انجام شد.
این موضوع را «نبیه بری»، رییس مجلس لبنان، «هجمه رسانهای» علیه سفر لاریجانی دانست که بخشی از آن توسط «دستورالعمل لابیهای خارجی» انجام شده است. بری در حالی بر این موضوع تاکید کرد که وی دعوتکننده لاریجانی به لبنان بود. او با تاکید بر اینکه «ایران کشوری دوست برای لبنان است»، خواستار «تمرکز بر مقابله با اسراییل» شد و یادآور کرد که حزبالله «با وجود همه اتفاقات همچنان یکی از بزرگترین احزاب لبنان» است.
بعد از این دیدار نیز لاریجانی، در نشست خبری پر تنشی با رییس مجلس لبنان، شرکت کرده و گفت «ایران دخالتی در تصمیمگیریهای لبنان ندارد.» وی تاکید داشت که «ما هرگز به دوستانمان بهعنوان ابزار نگاه نمیکنیم؛ مقاومت از شعور عمیق برخوردار است و نیازمند راهنمایی نیست.» وی در پاسخ به یک سوال گفت: «ما طرحی برای لبنان نیاوردیم اما آمریکاییها برای شما طرح آوردند. ما میگوییم خودتان تصمیم بگیرید.»
این تنش در دیدار با «نواف سلام»، نخستوزیر لبنان نیز ادامه داشت. سلام در شبکه اجتماعی «ایکس» پس از دیدار خود با لاریجانی نوشت: «رُک و پوستکنده به ایشان گفتم که اظهارات اخیر برخی از مقامات ایرانی از نظر شکل و محتوا غیرقابل قبول است.» و آنها را دخالت مستقیم در تصمیمات حاکمیتی و مغایر با اصول دیپلماتیک و احترام متقابل به حاکمیت خواند. او تاکید کرد لبنان که هزینههای سنگینی در مقابله با اسراییل پرداخته، «نیازی به درس از کسی ندارد» و تصمیماتش، از جمله هر طرح یا جدول زمانی، بر پایه منافع ملی گرفته میشود. او افزود لبنان باید از مداخلات خارجی رها شود و بهعنوان «منبر تسویه حساب یا پیامرسانی منطقهای» مورد استفاده قرار نگیرد.
اما نگرانی مداخله ایران در لبنان در میان سیاستمداران این کشور بسیاری جدی است. در دیدار با «جوزف عون»، رییسجمهوری لبنان نیز این نگرانی به شیوه دیگر ابراز شد. عون اعلام کرد که کشورش هرگونه مداخله خارجی دیگران در امور داخلی خود را از هر طرفی که باشد رد میکند و میخواهد عرصه لبنان، امن و باثبات باقی بماند تا منافع همه لبنانیها بدون تبعیض تامین شود. وی تاکید کرد: «هیچ گروهی در لبنان اجازه حمل سلاح یا درخواست حمایت خارجی را ندارد.»
اما آنچه این نگرانیها را جدیتر کرد و هدف سفر لاریجانی را آشکارتر، حضور و سخنرانی وی در کنار قبر «سیدحسن نصرالله»، رهبر سابق حزبالله لبنان بود. وی در این محل گفت: «برادران عزیز حزبءالله! ممکن است به شما بیمهری و کینهورزی کنند و این بهخاطر تاثیرگذاری شماست.» وی ادامه داد: «اگر حرکت شما بیاثر بود، این همه کینهتوزی وجود نداشت. جوانان رشید در حزبالله مایه افتخار همگاناند و اگر بخواهید راه حسن نصرالله را ادامه دهید، وظیفهتان پایداری در مقاومت است.» لاریجانی با بیان اینکه ایران «در امور کشورها دخالت نمیکند» اما «همواره در کنار جریانهای مقاومت و حامی آنهاست»، بار دیگر بر حمایت تهران از حزبالله مهر تایید زد.
فرمول دیپلماتیک
در حالی که مقامات حکومت ایران پیشتر مستقیماً با خلع سلاح حزبالله مخالفت کرده بودند، اینک به نظر میرسد که در مورد این موضوع به یک فرمول دیپلماتیک دست یافته باشند.
لاریجانی در سفر خود به لبنان از این فرمول رونمایی کرد: کانونهای قدرت در لبنان با حزبالله به توافق برسند، و هر چه حاصل شود، تهران میپذیرد. او گفت: «دولت لبنان با طوایف مختلف صحبت کند و به نتیجه برسد.»
مسئله اکنون این است که معلوم نیست در بیروت نتیجهای از این صحبتها حاصل شود. اما نفس رسیدن به چنین فرمولی، نشاندهنده آن است که حکومت ولایی ایران پی برده که دیگر نمیتواند چتر ولایتش را تا شرق مدیترانه بگستراند.
