ملی مذهبی _ ایران برای خاموش کردن آتش بزرگی که هفتههاست جنگلهای «هیرکانی» در شمال کشور و ثبتشده در فهرست جهانی یونسکو را در خود فرو برده، از کشورهای خارجی از جمله ترکیه درخواست کمک کرده است.جنگلهای هیرکانی با وسعت حدود ۱۰۰۰ کیلومتر، در امتداد ساحل دریای خزر و تا کشور همسایه یعنی آذربایجان امتداد دارند؛ و یونسکو در سال ۲۰۱۹ میلادی این جنگلها را به عنوان میراث جهانی به رسمیت شناخت.
یونسکو این جنگلها را هم به دلیل قدمتشان (بین ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال) و هم تنوع زیستی متنوع آنها (زیستگاه بیش از ۳۲۰۰ گونه گیاهی) منحصر به فرد دانسته است.آتشسوزی که در اوایل نوامبر در این منطقه روی داد، در ابتدا مهار شد اما در ۱۵ نوامبر دوباره شعلهور گردید. برخی اخبار محلی حاکی از آن است که اکنون آتش به نزدیکی منطقه کلاردشت رسیده است.
محمدجعفر قائمپناه، معاون مسعود پزشکیان رئیس جمهور ایران، روز جمعه در شبکه ایکس نوشت که «با توجه به عدم امکان مهار آتشسوزی»، ایران «از کشورهای دوست درخواست کمک فوری کرده است».
شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ایران نیز بامداد شنبه اعلام کرد که قرار است امروز «دو هواپیمای بمبافکن آبپاش تخصصی، یک هلیکوپتر و هشت نفر از ترکیه اعزام شوند». به گفته خانم انصاری، در مناطق دچار حریق، شعلههای آتش با وزش باد شدت میگیرند. او افزود: «در صورت لزوم، از روسیه نیز درخواست کمک خواهیم کرد.»
محمد علی ویشکایی، مدیرکل مدیریت بحران استان مازندران با استناد به دادههای سازمان هواشناسی هشدار داد که طی روزهای آینده عدم بارش، افزایش دما و وزش باد گرم در مناطق ارتفاعاتی پیشبینی شده و چنین شرایطی احتمال گسترش آتشسوزی در جنگلها و مراتع را افزایش میدهد. به گفته او، ضرورت اتخاذ تدابیر پیشگیرانه بیش از هر زمان احساس میشود.
ویشکایی با بیان این که “بخش قابل توجهی از آتشسوزیهای جنگلی ناشی از عوامل انسانی، عمدی یا سهوی است”، افزود که “این امر ثروت ملی و میراث ارزشمند هیرکانی را با تهدید جدی روبهرو میکند”.
بنا بر گزارشها، آتشسوزی در بخشهایی از جنگلهای هیرکانی در استان مازندران پس از سه هفته ادامه دارد و درختهای این منطقه همچنان طعمه حریق میشوند.
در حالی که جنگلهای هیرکانی بهعنوان میراث طبیعی ثبت جهانی شدهاند، خبرها حاکی است که مدیریت دولتی و بسیج امکانات برای خاموش کردن شعلهها به کندی صورت گرفته است و نیروهای محلی و داوطلبان روزهاست تنها با ابزارهای ابتدایی و بدون تجهیزات استاندارد با شعلهها مقابله میکنند.
تنها در روزهای اخیر امکانات بیشتری مانند یک فروند هواپیمای ایلیوشین و چند بالگرد به منطقه اعزام شدهاند.
در مجموع تلاشهای عمده برای اطفا حریق از سوی نیروهای امدادی، محلی و کوهنوردان در منطقه انجام میشود که با توجه به صعبالعبور بودن مسیرها کارشان با دشواریهای اساسی روبرو است.
شکارچیان عامل وقوع آتشسوزی
به نوشته خبرگزاری تسنیم، آتشسوزی توسط شکارچیان در منطقه صخرهای الیت در استان مازندران آغاز شده است.
این آتشسوزی در حالی حیات این جنگلها را بطور جدی تهدید کرده که ایران در حال حاضر با یکی از شدیدترین خشکسالیهای خود از زمان شروع ثبت دادهها در شش دهه اخیر روبرو است.
حسینعلی محمدی، مدیرکل مدیریت بحران استان مازندران نیز عملیات خاموش کردن این آتش را «یکی از پیچیدهترین عملیات سالهای اخیر» توصیف کرده است.
آتشسوزیها از کنترل خارج شده است
سمیه رفیعی، نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی و رئیس فراکسیون محیط زیست مجلس در در گفتوگو با وبسایت خبری «خانه ملت» گفت که «نبود فرماندهی واحد در مدیریت بحران» عامل اصلی آشفتگی و کاهش سرعت عملیات در اطفای حریق هیرکانی است.
او تأکید کرد که دیگر زمان حرفهای کلیشهای نیست و کشور نیازمند اقدام فوری است.
خانم رفیعی گفت: «طی روزهای اخیر شدت آتشسوزیها در جنگلهای هیرکانی افزایش یافته و متأسفانه نبود یک چارچوب عملیاتی منسجم، مدیریت بحران را با اختلال جدی مواجه کرده است. حجم آتش بالا رفته اما سرعت واکنش دستگاهها همچنان پایین است. تعدد مراکز تصمیمگیری و نبود سازوکار مشخص، توان نیروهای میدانی را کاهش داده و امکان واکنش سریع را از بین برده است.»
او افزود: «در چنین شرایطی انتظار مردم و فعالان محیط زیست این است که همه نهادهای مسئول از جمله منابع طبیعی، محیط زیست، هلال احمر، وزارت دفاع و استانداریها در یک فرماندهی واحد و هماهنگ عمل کنند. هرگونه تأخیر به قیمت از دست رفتن سرمایههای ارزشمند طبیعی کشور تمام میشود.»
قدیمیتر از تمدن پارسی
یونسکو در وبسایت خود نوشته است که جنگلهای هیرکانی محل رویش «تعداد زیادی از گونههای نادر و بومی درختان» همچنین محل زندگی «بسیاری از گونههای گیاهی باستانی و در معرض خطر» است.
کاوه مدنی، رئیس موسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل در شبکه ایکس نوشت: «ایرانیان در حال از دست دادن میراث طبیعی هستند که از تمدن پارسی قدیمیتر است.»
کارشناسان میگویند آتش تنها کف جنگل را نسوزانده، بلکه بخشهایی وسیع از ارتفاعات و تاج درختان هم درگیر شده که به معنی آسیب عمیقتر به اکوسیستم هیرکانی است.
پیش از این محسن مرادی، فرمانده یگان حفاظت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری غرب مازندران گفته بود: «از همان روزهای نخست وقوع آتش سوزی در جنگل الیت چالوس، از تهران درخواست بالگرد شد اما با توجه به گسترده نبودن سطح آتش سوزی، بالگردی به منطقه اعزام نشد.»
“تقاضای کمک از کشورهای دوست”
معاون اجرایی رئیس جمهور میگوید، از کشورهای دوست برای اطفای حریق جنگلهای هیرکانی درخواست کمک شده است.
محمدجعفر قائمپناه معاون اجرایی رئیسجمهور در حساب خود در شبکه اکس، نوشته است:«پیگیر آتشسوزی علفزارهای کوههای الیت منطقه چالوس هستیم که علیرغم حضور دستگاههای ذیربط و نیروهای مردمی و استفاده از ۶ فروند بالگرد و هواپیما هنوز به طور کامل مهار نشده است.»
او در بخشی دیگری از پیام خود نوشته است: «بهدلیل عدم مهار آتش و جهت جلوگیری از گسترش آن به جنگلهای اطراف، هماهنگی جهت درخواست کمک سریع از کشورهای دوست انجام گرفته است.»
جنگلهای هیرکانی چندین میلیون ساله با پوشش گیاهی متنوع از جمله سرخدار، ممرز، راش، افرا و توسکا، نهتنها زیستگاه گونههای نادر گیاهی و جانوری هستند، بلکه نقش مهمی هم در حفظ و احیای خاک و منابع آب ایفا میکنند. در حال حاضر جنگلهای هیرکانی زیستبوم ۲۹۶ گونه پرنده و ۹۸ گونه پستاندار هستند.
جنگل هیرکانی تنها یک فضای سبز نیست؛ یک میراث طبیعی ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله است که در فهرست جهانی یونسکو ثبت شده و نقش حیاتی در پایداری زیستمحیطی ایران دارد. با وجود عظمت فاجعه آتشسوزی ییلاق چالوس، آنچه بیش از شعلههای آتش دیده میشود، سکوت و بیتفاوتی عمومی و نهادی است؛ گویی این میراث ارزشمند، قربانی بیاهمیتی شده است.
جنگلهای هیرکانی یا جنگلهای مختلط کاسپینی-هیرکانی در کرانه جنوبی دریای خزر و کناره شمالی کوههای البرز در ۷ درصد از خاک ایران در ۵ استان شمالی گستردهاند و مساحتی معادل ۵۵ هزار کیلومتری را در برمیگیرند. بخشی از آنها نیز در جمهوری آذربایجان واقعند.
بنا بر برخی برآوردها ۵۱ درصد جنگلهای هیرکانی تاکنون منقرض شده و تنها از ۱۰.۳ درصد آن حفاظت میشود.
