ملی مذهبی _ تصاویر ماهوارهای که توسط آسوشیتدپرس بررسی شده نشان میدهد ایران بازسازی سایتهای تولید موشکی خود را که طی جنگ ۱۲ روزه ماه ژوئن توسط اسرائیل هدف قرار گرفت، آغاز کرده است. با این حال، یک مؤلفه کلیدی همچنان احتمالاً در دسترس ایران نیست: دستگاههای عظیم همزن که برای تولید سوخت جامد موشکها حیاتی هستند.
بازسازی برنامه موشکی برای جمهوری اسلامی بسیار مهم است، چراکه تهران معتقد است احتمال وقوع یک دور دیگر جنگ با اسرائیل وجود دارد. موشکها یکی از معدود ابزارهای بازدارنده نظامی ایران محسوب میشوند، بهویژه پس از آنکه سامانههای دفاع هوایی کشور در جنگ اخیر بهشدت آسیب دید؛ موضوعی که مقامهای ایرانی همواره تأکید کردهاند هرگز بخشی از مذاکرات با غرب نخواهد بود.
تصاویر ماهوارهای که خبرگزاری آسوشیتدپرس آنها را بررسی کرده است، نشان میدهد جمهوری اسلامی بازسازی سایتهای تولید موشک را که در جریان جنگ ۱۲ روزه هدف حملات اسرائیل قرار گرفته بودند آغاز کرده، اما احتمالاً یک مؤلفه کلیدی همچنان مفقود است؛ “میکسرهای بزرگ موردنیاز برای تولید سوخت جامد این سلاحها”. این تجهیزات برای اطمینان از اختلاط یکنواخت سوخت موشکی مورد نیاز است.
بازسازی برنامه موشکی برای جمهوری اسلامی حیاتی است، زیرا این کشور معتقد است ممکن است دور جدید جنگ با اسرائیل رخ دهد. موشکها از معدود ابزارهای بازدارندگی نظامی ایران به شمار میروند، آنهم پس از آنکه سامانههای پدافند هوایی این کشور در جنگ اخیر به شدت آسیب دیدند. تهران بارها تأکید کرده که برنامه موشکی هرگز در هیچ مذاکرهای با غرب موضوع بحث نخواهد بود.
کارشناسان موشکی به آسوشیتدپرس گفتند که دستیابی به این همزنها یکی از اهداف اصلی تهران است، خصوصاً با توجه به احتمال بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه ایران در پایان ماه جاری. این تحریمها توسعه برنامه موشکی ایران را نیز شامل میشوند. قرار است مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، روز چهارشنبه ۲۴ سپتامبر در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کند.
این دستگاهها که «میکسر سیارهای/planetary mixers» نام دارند، دارای تیغههایی هستند که مانند سیارات به دور یک نقطه مرکزی میچرخند و توانایی بالاتری برای ترکیب یکنواخت مواد نسبت به سایر تجهیزات دارند. ایران میتواند آنها را از چین خریداری کند؛ جایی که به گفته کارشناسان و مقامهای آمریکایی، تهران در گذشته مواد اولیه سوخت موشکی و دیگر مؤلفهها را از آن تهیه کرده است.
سام لِیر، پژوهشگر مرکز جیمز مارتین برای مطالعات منع گسترش سلاحهای هستهای، گفت: «اگر ایران بتواند دوباره تجهیزاتی مانند میکسرهای سیارهای را به دست بیاورد، زیرساخت لازم همچنان آماده است و میتواند دوباره با سرعت شروع به کار کند.»
هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل به پرسشها درباره تلاش این کشور برای بازسازی برنامه موشکی پاسخی نداد.
حملات اسرائیل و هدف قرار دادن سایتهای سوخت جامد
موشکهای سوخت جامد بسیار سریعتر از موشکهای سوخت مایع آماده پرتاب میشوند، زیرا در موشکهای سوخت مایع، سوخت باید درست پیش از شلیک بارگذاری شود. این سرعت آمادهسازی میتواند تفاوت میان پرتاب موفق یا نابودی موشک روی سکوی پرتاب باشد؛ اتفاقی که در جنگ اخیر با اسرائیل رخ داد.
ایران دارای پایگاههای تولید موشکهای سوخت جامد در «خُجیر» و «پارچین» در نزدیکی تهران و همچنین در «شاهرود» در ۳۵۰ کیلومتری شمالشرقی پایتخت است. حتی پیش از جنگ اخیر، این مراکز در اکتبر ۲۰۲۴ طی درگیریهای قبلی هدف حملات اسرائیل قرار گرفتند.
حملات اسرائیل در ژوئن گذشته بیشتر بر تخریب ساختمانهایی متمرکز بود که میزبان میکسرها بودند؛ تجهیزاتی که برای ترکیب یکنواخت سوخت موشکی ضروریاند. همچنین برخی دیگر از مراکز صنعتی که احتمالاً توانایی ساخت میکسرها را داشتند، هدف قرار گرفتند.
در سایتهای پارچین و شاهرود عملیات ساختمانی در حال انجام است
تصاویر ماهوارهای «پلانت لبز» که در ماه جاری گرفته شده و توسط آسوشیتدپرس بررسی شدهاند، نشان میدهد در هر دو سایت پارچین و شاهرود عملیات ساختمانی در حال انجام است.
سام لِیر گفت در پارچین ساختمانهای مختص ترکیب سوخت تحت تعمیر هستند و در شاهرود نیز بازسازی مشابهی در حال انجام است.
سرعت بازسازی نشان میدهد برنامه موشکی برای تهران تا چه اندازه اهمیت دارد؛ زیرا سایتهای هستهای ایران که در جنگ بمباران شدند، تاکنون چنین سطحی از فعالیت بازسازی را تجربه نکردهاند.
طبق گزارش «مؤسسه یهودی برای امنیت ملی آمریکا/(جینسا)» مستقر در واشنگتن که ارتباط نزدیکی با ارتش اسرائیل دارد، ایران طی جنگ ۵۷۴ موشک بالستیک به سمت اسرائیل شلیک کرد. همچنین در دو تبادل آتش پیش از جنگ، ایران ۳۳۰ موشک دیگر پرتاب کرده بود.
ارتش اسرائیل پیشتر شمار کل موشکهای ایران را حدود ۲۵۰۰ فروند برآورد کرده بود؛ به این معنا که در طول این جنگ، بیش از یکسوم زرادخانه موشکی ایران شلیک شد.
کارل پارکین، پژوهشگر مرکز مطالعات جیمز مارتین گفت پیش از جنگ، ایران در مسیر تولید بیش از ۲۰۰ موشک سوخت جامد در ماه بود؛ عاملی که اسرائیل را به هدف قرار دادن مراکز تولید موشکی واداشت.
او افزود: «هدفگیری اسرائیل نشان میدهد آنها باور داشتند ترکیب سوخت، گلوگاه اصلی در تولید موشکهای ایران است. اگر ایران بتواند این محدودیت را برطرف کند، همه ظرفیت لازم برای تولید انبوه را در اختیار خواهد داشت.»
ارتش اسرائیل در پاسخ به پرسشها درباره استراتژی خود سکوت کرده است. اما عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، اخیراً مدعی شد تهران موشکهای جدیدی با کلاهکهای پیشرفتهتر تولید کرده است.
او در ۲۲ اوت گفت: «جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل برخی اولویتهای ما را تغییر داد. اکنون تمرکز ما بر تولید تجهیزات نظامی با دقت بالاتر و توان عملیاتی بیشتر است.»
ردپای چین در تجهیزات موشکی ایران و سوریه
ایران احتمالاً برای تأمین میکسرها و مواد شیمیایی تولید سوخت جامد همچنان به چین تکیه خواهد کرد. این مواد شیمیایی ممکن است علت انفجار عظیمی باشند که در آوریل گذشته دستکم ۷۰ کشته بر جای گذاشت. این انفجار همزمان با مذاکرات دیپلماتهای ایرانی و آمریکایی در عمان درباره برنامه هستهای در یکی از بنادر ایران رخ داد.
تنها چند روز بعد، وزارت خارجه آمریکا شرکتهای چینی را به دلیل تأمین «مواد اولیه پیشران موشکی بالستیک» برای ایران تحریم کرد.
در همین حال، احتمالاً سپاه پاسداران یک میکسر سیارهای به تأسیسات زیرزمینی ساخت موشک در سوریه منتقل کرده است. این پایگاه در نزدیکی شهر «مصیاف» در ۱۷۰ کیلومتری شمال دمشق و نزدیک مرز لبنان قرار دارد. تصاویر منتشرشده توسط ارتش اسرائیل پس از حمله سپتامبر ۲۰۲۴ به این پایگاه، یک میکسر را نشان میداد که شباهت زیادی به نمونههای عرضهشده توسط شرکتهای چینی داشت.
اوایل ماه جاری، رئیسجمهوری ایران و مقامهای نظامی کشور در رژه روز پیروزی چین در پکن حضور یافتند. دولت ایران جزئیاتی از دیدار پزشکیان با شی جینپینگ منتشر نکرد و رسانههای دولتی چین نیز نشانهای از درخواست ایران برای کمک در این زمینه ارائه ندادند.
وزارت خارجه چین در پاسخ به پرسش آسوشیتدپرس درباره احتمال تأمین میکسرها و مواد اولیه سوخت برای ایران گفت: «پکن مایل است همچنان از نفوذ خود برای کمک به صلح و ثبات در خاورمیانه استفاده کند.»
در بیانیه این وزارتخانه آمده است: «چین از ایران در حفاظت از حاکمیت ملی، امنیت و کرامت ملیاش حمایت میکند. در عین حال، پکن عمیقاً نگران تداوم تشدید تنشها در خاورمیانه است.»
کَـن کاساپاوغلو، پژوهشگر ارشد اندیشکده «هادسِن» در واشنگتن، گفت چین میتواند سیستمهای هدایت و ریزپردازندهها را نیز برای موشکهای بالستیک ایران تأمین کند.
او نوشت: «اگر ایران از رابطه خود با چین برای تقویت تواناییهای نظامی برهمزننده استفاده کند، جنگ ۱۲ روزه تنها یک دستانداز کوچک برای جمهوری اسلامی خواهد بود، نه یک شکست تعیینکننده.»
لِیر، تحلیلگر مرکز جیمز مارتین، نیز گفت اگر ایران تولید موشک را به سطح پیش از جنگ بازگرداند، تعداد موشکهای ساختهشده باعث خواهد شد اسرائیل سختتر بتواند آنها را پیش از پرتاب نابود کند یا در آسمان سرنگون سازد.او افزود: «آنها آشکارا سرمایهگذاری بزرگی روی برنامه موشکی خود کردهاند و من فکر نمیکنم هرگز آن را وارد مذاکره کنند.»
تهیه میکسرها از چین
به گزارش دویچه وله کارشناسان موشکی به آسوشیتدپرس گفتهاند که بهدستآوردن این میکسرها “از اهداف مهم” تهران است، بهویژه در شرایطی که این کشور خود را برای بازگشت احتمالی تحریمهای سازمان ملل در اواخر ماه سپتامبر آماده میکند. این تحریمها هرگونه توسعه برنامه موشکی را شامل خواهد شد.
دستگاههای میکسر که با نام “میکسرهای سیارهای” شناخته میشوند، تیغههایی دارند که همانند حرکت سیارات به دور یک نقطه مرکزی میچرخند و از این طریق مخلوطسازی یکنواختتری نسبت به سایر تجهیزات ایجاد میکنند. ایران میتواند این قطعات را از چین خریداری کند. همانطور که در گذشته نیز اینگونه تجهیزات و مواد اولیه سوخت موشکی را از این کشور خریداری کرده است.
سام لیر، پژوهشگر مرکز مطالعات عدم اشاعه جیمز مارتین که سایتهای موشکی ایران را بررسی کرده است، به آسوشیتدپرس گفت: «اگر آنها بتوانند برخی از اقلام کلیدی مانند میکسرهای سیارهای را دوباره بهدست آورند، زیرساختها همچنان آماده هستند و میتوانند دوباره کار خود را آغاز کنند.»
این در حالیست که هیأت نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل به پرسشهای مربوط به تلاش این کشور برای بازسازی برنامه موشکی پاسخ نداده است.
اسرائیل سایتهای موشکی سوخت جامد را هدف قرار داد
موشکهای سوخت جامد میتوانند سریعتر از موشکهای سوخت مایع شلیک شوند، چراکه سوخت مایع باید درست پیش از پرتاب بارگذاری شود. این سرعت میتواند بین شلیک موشک یا نابودشدن آن در پرتابگر تعیین کننده باشد، موضوعی که در جریان جنگ با اسرائیل رخ داد.
پایگاههای تولید موشک سوخت جامد ایران در خجیر و پارچین و دو سایت در نزدیکی تهران و همچنین در شاهرود قرار دارند. حتی پیش از جنگ ۱۲ روزه یعنی در اکتبر ۲۰۲۴ در جریان درگیریهای میان دو کشور تمام این سایتها هدف حمله اسرائیل قرار گرفتند.
بهگفته کارشناسان، حملات در طول جنگ ظاهراً با هدف نابودی ساختمانهایی انجام شد که میکسرها را در خود جای میدادند. سایر سایتهایی که هدف قرار گرفتند شامل تأسیساتی بودند که احتمالاً قابلیت ساخت میکسرها را داشتند.
بازسازی پارچین و شاهرود
تصاویر ماهوارهای شرکت “Planet Labs” که در ماه سپتامبر گرفته شده و از سوی آسوشیتدپرس تحلیل شده، نشاندهنده “عملیات ساختوساز” در هر دو سایت پارچین و شاهرود است.
بهگفته لیر، به نظر میرسد ساختمانهای اختلاط در پارچین در حال تعمیر هستند و در شاهرود نیز بازسازی مشابهی در مورد ساختمانهای اختلاط و سایر سازهها در حال انجام است.
سرعتی که ایران در بازسازی به کار گرفته نشاندهنده اهمیت برنامه موشکی برای تهران است. سایتهای هستهای بمبارانشده ایران تاکنون چنین سطحی از فعالیت را شاهد نبودهاند.
طبق گزارش “مؤسسه یهودی امنیت ملی آمریکا”، مستقر در واشنگتن، که روابط نزدیکی با ارتش اسرائیل دارد، ایران در طول جنگ ۵۷۴ موشک بالستیک به سمت اسرائیل شلیک کرد. این اندیشکده افزود، در دو تبادل آتش پیش از جنگ نیز ایران ۳۳۰ موشک دیگر شلیک کرد.
ارتش اسرائیل تعداد کل زرادخانه موشکی ایران را حدود ۲۵۰۰ موشک برآورد کرده بود، به این معنا که این کشور بیش از یکسوم موشکهای خود را شلیک کرده است.
به عقیده کارل پارکین، پژوهشگر مهمان در مرکز جیمز مارتین، ایران پیش از جنگ در مسیر تولید بیش از ۲۰۰ موشک سوخت جامد در ماه قرار داشت، موضوعی که باعث شد تأسیسات تولید موشک هدف حمله قرار گیرند.
او گفت: «هدفگیریهای اسرائیل نشان میدهد که آنها باور داشتند اختلاط سوخت گلوگاه تولید موشکهای ایران است. اگر ایران بتواند محدودیتهای مربوط به اختلاط را برطرف کند، تمام ظرفیت ریختهگری موردنیاز برای آغاز تولید انبوه را خواهد داشت.»
عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع جمهوری اسلامی اخیراً ادعا کرده بود که تهران اکنون موشکهای جدیدی با کلاهکهای پیشرفتهتر دارد. او مردادماه امسال گفته بود که جنگ ۱۲ روزه برخی از اولویتهای حکومت ایران را “تغییر” داده است و این کشور اکنون بر تولید تجهیزات نظامی با دقت بالاتر و توان عملیاتی بیشتر تمرکز دارد.
میکسرهای چینی در سایت موشکی سوریه
ایران ممکن است برای بهدستآوردن میکسرها و مواد شیمیایی تولید سوخت جامد به چین تکیه کند. این مواد شیمیایی ممکن است علت اصلی انفجار در بندرعباس باشند، انفجاری که دستکم ۷۰ کشته برجای گذاشت و همزمان با گفتوگوهای دیپلماتهای ایرانی و آمریکایی در عمان درباره برنامه هستهای رخ داد.
چند روز پس از این انفجار، وزارت خارجه آمریکا شرکتهای چینی را که بهگفته واشنگتن مواد اولیه سوخت موشکی در اختیار جمهوری اسلامی قرار داده بودند تحریم کرد.
بنا بر گزارش آسوشیتدپرس، احتمالاً سپاه پاسداران یک میکسر سیارهای را به یک مرکز زیرزمینی ساخت موشک بالستیک در سوریه و در نزدیکی شهر مصیاف منتقل کرده است. تصاویری که ارتش اسرائیل پس از حمله سپتامبر ۲۰۲۴ به این تأسیسات منتشر کرد، میکسری را نشان میداد که شبیه به مدلهای فروختهشده از سوی شرکتهای چینی بود.
میکسرها موضوع احتمالی گفتوگوهای ایران و چین
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران و مقامهای نظامی این کشور ماه گذشته برای شرکت در رژه روز پیروزی چین به پکن سفر کردند. دولت ایران هیچ گزارش مفصلی از گفتوگوهای پزشکیان با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین ارائه نداده و رسانههای دولتی چین نیز نشانهای مبنی بر درخواست کمک از سوی تهران منتشر نکردهاند.
وزارت خارجه چین در پاسخ به پرسش آسوشیتدپرس درباره احتمال تأمین میکسرها و مواد اولیه سوخت گفت، پکن مایل است همچنان از نفوذ خود برای کمک به صلح و ثبات در خاورمیانه استفاده کند.
این وزارتخانه افزود: «چین از ایران در حفاظت از حاکمیت ملی، امنیت و کرامت ملیاش حمایت میکند. در عین حال، چین عمیقاً نگران تداوم تشدید تنشها در خاورمیانه است.»
تحلیلگران میگویند که اگر ایران دوباره تولید موشکها را به سطح پیش از جنگ ۱۲ روزه برساند، حجم بالای موشکهای تولیدشده باعث خواهد شد اسرائیل نتواند بهطور پیشدستانه همه آنها را نابود یا رهگیری کند.
به گفته لیر، ایران عمیقاً به برنامه موشکی خود پایبند است و هرگز حاضر به مذاکره برای کنار گذاشتن آن نخواهد شد.
