این عنوان ممکن است رویایی و متفاوت از واقعیت به نظر برسد، به خصوص که ما شاهد هژمونی نظامی بی سابقه اسرائیل و استکبار توسعه طلبانه ای هستیم که اسرائیل با توجه به ضعف اعراب و عدم وجود هرگونه بازدارندگی بین المللی، آشکارا اعلام کرده است. چگونه می توان در درون این داده ها از افول پروژه صهیونیستی سخن گفت؟
با این حال، نگاه دقیق به مسائل ممکن است ما را به نتایج متفاوتی برساند. در واقع اسرائیل هنوز موفق نشده هژمونی نظامی خود را به یک پروژه سیاسی پایدار تبدیل کند. پروژه شهرک سازی نظامی آن با وجود نزدیک به هشتاد سال از تأسیس دولت اسرائیل و با وجود تمام توافقات عربی امضا شده با آن، هنوز با رد گسترده مردم عرب مواجه است. انزوای بینالمللی آن نیز با ظهور نسل جهانی جدیدی که دیگر اشغالگری را نمیپذیرد یا رژیم نژادپرستی که حقوق مشروع فلسطینیها را انکار میکند و برای کشتن و آواره کردن آنها بدون ظلم تلاش میکند، دائماً در حال رشد است.
اجازه دهید نگاهی دقیق تر به پروژه سیاسی صهیونیستی مورد حمایت تئودور هرتزل، بنیانگذار جنبش صهیونیستی، بیش از صد و سی سال پیش بیندازیم. این پروژه به یهودیان جهان وعده ایجاد یک کشور یهودی سکولار و دموکراتیک ( برای یهودیان) در فلسطین را داد که در آن یهودیان دیاسپورا که از سراسر جهان می آیند در صلح پایدار زندگی کنند. هرتزل همچنین به دنبال تأکید بر این بود که هدف صهیونیسم آسیب رساندن به جوامع غیریهودی» در فلسطین نیست.
اجازه دهید به برجسته ترین ویژگی های پروژه صهیونیستی نگاه کنیم تا ارزیابی کنیم که آیا این پروژه به سمت راستی آزمایی حرکت می کند یا به سمت افول.
اول: یهودی بودن دولت
اسرائیل امروز نمی تواند ادعا کند که یک کشور یهودی به معنایی است که پروژه صهیونیستی منادی آن است. اگر رد گسترده رسمی و مردمی اسرائیل از راه حل دو دولتی را در نظر بگیریم، امروز، اسرائیل با یک واقعیت جمعیتی مواجه است که در آن فلسطینیهای داخل اسرائیل و فلسطینیهای تحت اشغال اکثریت را در مقایسه با اسرائیلیهای یهودی تشکیل میدهند. به این معنا، اسرائیل دیگر یک کشور صرفا یهودی نیست، و با جهانی مواجه است که برای همیشه نظامی را که در آن یک اقلیت یهودی در چارچوب نژادپرستانه دائمی بر اکثریت فلسطینی حکومت کند، نخواهد پذیرفت.
دوم: سکولاریسم دولت
صهیونیستهای بنیانگذار به سکولاریسم دولت اعتقاد داشتند و بین نظام سیاسی که قوانین ساخته دست بشر را تصویب میکرد و یهودی بودن دولت، با در نظر گرفتن یهودیت، از نظر آنها، یک ملیت و نه فقط یک دین، تمایز قائل شدند. اسرائیل از زمان تأسیس تحت حکومت احزابی بوده است که بیشتر آنها سکولار بودند، در حالی که نقش احزاب مذهبی یهودی در روزهای اولیه تشکیل دولت محدود به مناصب ثانویه بود. به طور کلی، احزاب ملی گرا و مذهبی در هماهنگی یا آشتی کامل نبودند.
با این حال، این واقعیت به تدریج در طول دهه های گذشته تغییر کرده است، تا زمانی که به مرحله ای رسیدیم که احزاب مذهبی نفوذ فزاینده ای پیدا کرده اند و به نقطه ای رسیده اند که برجسته ترین نفوذ را در فرآیند تصمیم گیری داشته باشند، همانطور که در دولت فعلی هم چنین است. در واقع، هماهنگی بین احزاب افراطی ملیگرا و مذهبی اسرائیل، پس از یکسان شدن اهداف دو حزب، امروز به اوج خود رسیده است. بنابراین، سکولاریسم سیاسی اسرائیل به نفع دینداری سیاسی تأثیرگذار و کنونی عقب نشینی می کند.
سوم: دموکراسی دولتی
اسرائیل هرگز دموکراسی برای همه ساکنانش نبوده است. صرف نظر از آنچه که موعظه می کرد که بر منافع جوامع غیریهودی «» تأثیر نمی گذارد، و علیرغم تلاش آن برای ایجاد یک مدل دموکراتیک انتخابی برای یهودیان به جای اعراب، امروز دیگر حتی قادر به دفاع از این مدل محدود نیست.
پروژه ای که امروز نوید یک کشور یهودی، سکولار، دموکراتیک و امن را برای شهروندانش می داد، دور از دستیابی به این اهداف به نظر می رسد
سال های اخیر شاهد تظاهرات هفتگی گسترده علیه تلاش های ائتلاف حاکم برای دستکاری نظام دموکراتیک موجود و تضعیف نظام تفکیک قوا و توازن نهادی در داخل دولت بوده است. دموکراسی اسرائیل برای خود یهودیان اکنون به طور فزاینده ای رو به کاهش است و به نفع رژیمی است که به سمت اقتدارگرایی داخلی و نژادپرستی بیشتر نسبت به اعراب حرکت می کند.
چهارم: صلح و امنیت برای یهودیان در داخل اسرائیل
نزدیک به هشتاد سال از تشکیل دولت اسرائیل میگذرد و یهودیان با وجود برتری نظامی قاطع خود و با وجود قراردادهای صلح با مصر و اردن، علاوه بر قراردادهای ابراهیمی، هرگز از صلح پایدار در آنجا برخوردار نبودهاند. روشن شده است که اسرائیلی ها بدون راه حل عادلانه برای فلسطینی ها هرگز از صلح برخوردار نخواهند شد.
پس از این نگاه دقیق، پرسش از سرنوشت رویای صهیونیستی مشروع می شود. اگرچه پروژه شهرک سازی توسعه طلبانه به کناری ادامه می یابد، آیا صهیونیسم مورد حمایت هرتزل هنوز آینده ای دارد؟
من ادعا می کنم که با توجه به داده های فوق، پاسخ منفی است. صهیونیسم هرتزل به عنوان یک جنبش کوچک آغاز شد، سپس در طول زمان رشد و گسترش یافت تا به اوج خود رسید. با این حال، پروژه ای که امروز نوید یک کشور یهودی، سکولار، دموکراتیک و امن را برای شهروندانش می داد، دور از دستیابی به این اهداف به نظر می رسد. اسرائیل در حال حرکت است تا از نظر جمعیتی کمتر یهودی باشد، در نظام سیاسی خود کمتر سکولار باشد و در ساختار داخلی خود کمتر دموکراتیک باشد، در حالی که صلحی که به یهودیان وعده داده شده است مبهم باقی مانده است. اگر پروژه های سیاسی با توانایی آنها در دستیابی به اهدافی که برای آن تأسیس شده اند سنجیده شود، دیگر این سوال مطرح نیست که آیا پروژه صهیونیستی موفق بوده است یا خیر، بلکه سوال این است که آیا واقعاً وارد مرحله افول شده است یا خیر.
٭ وزیر سابق اردن
منبع القدس العربی
